Ambtelijk verslag / Marktbericht. 24 september 1940. De Marktdirecteur van het Marktwezen te Arnhem. ~~Aardappelcampagne en prijzen~~

Arnhem, 24 Septbr 1940.

Op Maandag 23 Septbr 1940 was de vraag naar aardappelen op de Centrale Markt grooter dan het aanbod. In hoofdzaak gold dit voor de Bonte en Blauwe (herfstaardappelen). Het gevolg was dat er eenige onrust kwam.

De aanvoer van aardappelen is voor normale tijden ruim voldoende, maar er heerscht onder de Arnhemsche bevolking een zekere angst, dat er gebrek aan aardappelen zal [komen], of dat er distributie zal komen. Men gaat dus voorraad opdoen, hoewel de tijd voor het opslaan van aardappelen momenteel niet gunstig is in verband met de houdbaarheid. De tijd voor het opslaan is pas eind October.

Hedenmorgen was het aanbod voldoende en het laat zich aanzien, dat zulks de geheele week het geval zal zijn.

Van 1 tot 25 Sept 1939 was de aanvoer van aardappelen op de C.M. 4.949.000 K.G. en in 1940 tot 25 Sept 7.173.000 K.G., terwijl de aanvoer in de maanden Juli en Augustus 1940 ook al reeds één millioen K.G. per maand meer bedroeg dan over die maanden in 1939.

De prijzen liepen licht op bij deze vergrootte vraag.

De prijzen van Bonte en Blauwe, de voornaamste consumptieaardappelen, waren op 11 Sept, 18 Sept en 25 Sept 1939 resp f 3.80 - f 4.10 - ; f 3.80 - f 4.- en f 3.50 - f 3.75 per H.L. terwijl zij op heden 24 Sept 1940 f 4.10 per H.L. bedragen.

De Marktdirecteur van het Marktwezen alhier.

[Handtekening: Onleesbaar, mogelijk Joosten of Jansen] * Kernproblematiek: Er is sprake van psychologische schaarste. Hoewel de feitelijke aanvoer van aardappelen in 1940 aanzienlijk hoger ligt dan in 1939 (ruim 7 miljoen kilo tegenover bijna 5 miljoen kilo), zorgt de angst voor toekomstige tekorten en de invoering van distributie (bonkaarten) voor hamstergedrag onder de Arnhemse bevolking.
* Marktmechanisme: De verhoogde vraag leidt tot een lichte prijsstijging. De directeur merkt op dat de bevolking te vroeg voorraden aanlegt; de aardappelen zijn eind september nog niet "afgehard" genoeg om langdurig opgeslagen te worden, wat risico op bederf geeft.
* Terminologie:
* Bonte en Blauwe: Destijds veelvoorkomende aardappelrassen.
* C.M.: Afkorting voor Centrale Markt.
* H.L.: Hectoliter (de eenheid waarin aardappelen destijds vaak verhandeld werden).
* f (Gulden): De prijzen variëren tussen de 3,50 en 4,10 gulden per hectoliter. Dit document is geschreven slechts vier maanden na de Nederlandse capitulatie in mei 1940. De vroege bezettingsperiode kenmerkte zich door onzekerheid over de voedselvoorziening. Hoewel de grootschalige hongersnood pas veel later in de oorlog zou plaatsvinden, begon de overheid (onder Duitse supervisie) al vroeg met het reguleren van de markt om tekorten te voorkomen. De "angst voor distributie" die in de brief wordt genoemd, bleek terecht: het systeem van distributiebonnen werd in deze periode stapsgewijs uitgebreid naar steeds meer primaire levensbehoeften. Het document geeft een unieke inkijk in hoe lokale ambtenaren de stemming onder de bevolking en de economische indicatoren nauwlettend in de gaten hielden tijdens de eerste oorlogsmaanden.