Getypte brief (doorslag) met handgeschreven aantekening. 19 november 1940. Waarschijnlijk de Directie van de Voedselcommissariaat of een gerelateerde Amsterdamse dienst (kenmerk VP/HG). VP/HG. [handgeschreven:] Verzonden 20/11

21/16/2 M.
1
19 November 1940.

Aardappel-voorraad.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Onder terugzending van het met Uw kantbrief d.d. 18 dezer om spoedig advies ontvangen stuk no.1041 L.M.1940 heb ik de eer U te berichten, dat adressante geheel ten onrechte in de meening verkeert, dat andere jaren bij groot- en kleinhandelaren naar schatting 150.000 hl. aardappelen voorradig was. De voorraad van de ± 20 grossiers bedroeg als regel gemiddeld niet meer dan 2000 hl. per grossier, dus totaal ± 40.000 hl.; de kleinhandel (die veelal niet over voldoende middelen beschikt om voorraden aan te leggen) had, zeer hoog geschat 20.000 hl., zoodat de voorraad van normale jaren hoogstens 60.000 hl. bedroeg.

Zooals U bekend is, wordt de aardappelvoorziening thans in opdracht van de Nederlandsche Akkerbouw Centrale door den georganiseerden groothandel verzorgd. Terwijl het verbruik per week in normale tijden op ruim 20.000 hl. wordt geraamd, is dit thans gesteld op 30.000 hl., omdat men rekening houdt met grooter aardappelverbruik. De georganiseerde handel moet thans een rouleerenden voorraad voor 2 weken hebben; bovendien is begonnen met het aanleggen van een extra winteropslag, welke eveneens voor het verbruik van 2 weken dienen moet. De voorraden, die aldus momenteel reeds bij den groothandel aanwezig zijn, bedragen, volgens mededeeling van het Bestuur van de plaatselijke afdeeling der V.B.N.A., ruim 80.000 hl.; welke voorraden binnen enkele weken tot 120.000 hl. zullen worden vergroot.

Bij dit alles komt nog, - zoo deelt voornoemd Bestuur mij mede - dat de Nederlandsche Akkerbouw Centrale in de polders nabij Amsterdam groote hoeveelheden aardappelen heeft aangekocht, welke in die polders als extra reserve in geval van uiterste noodzaak, bewaard blijven. In deze brief reageert een ambtenaar op een claim van een "adressante" (waarschijnlijk een bezorgde burger of belangenbehartiger) die stelt dat de aardappelvoorraden veel lager zijn dan in voorgaande jaren. De schrijver weerlegt dit met harde cijfers:
1. Correctie van cijfers: De bewering dat er vroeger 150.000 hl (hectoliter) op voorraad was, wordt afgedaan als onjuist. Volgens de schrijver was dit in normale jaren slechts 60.000 hl.
2. Huidige situatie: Er is nu een actieve sturing door de Nederlandsche Akkerbouw Centrale (NAC). Hoewel het verbruik per week is gestegen van 20.000 naar 30.000 hl (mogelijk doordat andere voedingsmiddelen schaars werden), zijn de voorraden nu juist groter dan voorheen (80.000 hl, met een doel van 120.000 hl).
3. Strategische reserves: Naast de handelsvoorraad zijn er geheime reserves aangelegd in de polders rond Amsterdam voor "uiterste noodzaak". De brief dateert van november 1940, zes maanden na de Duitse inval in Nederland. De voedselvoorziening werd direct na de bezetting een kritiek punt van beleid.
* Distributie: Hoewel de echte hongerwinter pas jaren later zou plaatsvinden, begon de overheid in 1940 al direct met het centraliseren van de voedselvoorraad om schaarste te voorkomen en de distributie (de bonkaart) te reguleren.
* Aardappelen als basis: Aardappelen waren het volksvoedsel nummer één. Een tekort zou direct leiden tot sociale onrust.
* De NAC: De Nederlandsche Akkerbouw Centrale was een overheidsorgaan dat de teelt en handel reguleerde. In oorlogstijd kreeg dit orgaan verregaande bevoegdheden om voorraden te vorderen en de distributie naar steden als Amsterdam veilig te stellen.
* Terminologie: "V.B.N.A." verwijst waarschijnlijk naar de Vereniging van de Beambten der Nederlandsche Akkerbouwcentrale of een aanverwante handelsorganisatie. De eenheid hl staat voor hectoliter (100 liter), de standaardmaat voor aardappelen in die tijd.