Getypte brief / ambtelijk rapport. 18 november 1940. VP/HG.
24/17/1 M.
extra [handgeschreven]
18 November 1940.

Klacht van Boerenfront
inzake aardappelverkoop.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Hiermede heb ik de eer U te berichten, dat de heer De Hartog, plaatsvervangend leider van het Boerenfront alhier, hedenmiddag telephonisch heeft geklaagd over de wijze, waarop heden door de gecombineerde grossiers aardappelen zijn afgeleverd aan den kleinhandel. Kleinhandelaren zouden door de politie met de sabel zijn geslagen, terwijl zij in een rij voor het bankkantoor (Jan van Galenstraat 16) stonden, waar de gecombineerde grossiers gevestigd zijn; bovendien moesten de kleinhandelaren, nadat zij aan het kantoor de aardappelen hadden gekocht, deze op Wittenburg halen.

Bij onderzoek van deze klacht deelde het Bestuur van de gecombineerde grossiers (plaatselijke afdeeling van de V.B.N.A.) mij mede, dat momenteel als regel Drentsche aardappelen hier ter stede worden verkocht. De grossiers hadden echter heden een kleine hoeveelheid Zeeuwsche eigenheimers, die bij de kleinhandelaren meer gewild zijn, dan de Drentsche soorten. Deze hoeveelheid eigenheimers is in den loop van eenige weken door de grossiers opgespaard: zij kregen namelijk telkens een kleine toewijzing daarvan per week, welke niet voldoende was, om er de kleinhandelaren op redelijke wijze mee te voorzien. De bedoelde toewijzing werd daarom door de grossiers in hun rouleerenden voorraad (welke voor het verbruik van 14 dagen voldoende moet zijn) opgeslagen. Deze voorraad bevindt zich in pakhuizen op Wittenburg en aan de Motorkade. Voor de kleinhandelaren, die in Oost, Centrum en Noord gevestigd zijn, is dit zelfs gemakkelijker dan wanneer zij de aardappelen van de Centrale Markt moeten halen; vooral de handelaren uit West evenwel hebben hier ongetwijfeld hinder van. Ook het vorige jaar was de opslag in de bedoelde pakhuizen geborgen; toen was er echter benzine en bezorgde de groothandel het gekochte bij den kleinhandel, die er dus geen last van had. Dit document is een ambtelijke rapportage over een incident bij de aardappeltoelevering in Amsterdam in de eerste maanden van de Duitse bezetting.

• Incident: Er is sprake van onrust onder aardappelhandelaren bij een kantoor aan de Jan van Galenstraat 16. De politie zou met de sabel hebben ingegrepen om de orde te handhaven in de wachtrij.
• Oorzaak: De schaarste en de voorkeur voor specifieke producten. Er was een kleine partij "Zeeuwsche eigenheimers" (een zeer populaire aardappelsoort) beschikbaar gekomen die door grossiers was opgespaard. Dit leidde tot een toeloop van kleinhandelaren.
• Logistiek: De distributie verliep moeizaam. Waar de groothandel voorheen de aardappelen bij de winkeliers bezorgde, moesten de kleinhandelaren deze nu zelf ophalen bij pakhuizen (Wittenburg, Motorkade). De oorzaak hiervoor was het brandstofgebrek ("toen was er echter benzine"), een direct gevolg van de oorlogssituatie.

• Spanningen: De bemoeienis van het 'Boerenfront' (een aan de NSB gelieerde organisatie) en het gewelddadige optreden van de politie illustreren de toenemende maatschappelijke spanningen en de strikte controle op de voedselvoorziening. In november 1940 was Nederland ruim een half jaar bezet. De distributie van levensmiddelen werd steeds strakker gereguleerd door de overheid onder toezicht van de bezetter.

• Locaties: De genoemde locaties (Jan van Galenstraat, Wittenburg, Motorkade, Centrale Markt) duiden op Amsterdam als plaats van handeling.

• Organisaties: Het Boerenfront was de landbouworganisatie van de NSB, die probeerde invloed te krijgen op de voedselvoorziening. De V.B.N.A. staat voor de Vereniging ter Behartiging van den Nederlandsche Aardappelhandel.
• Schaarste: Hoewel er in 1940 nog geen sprake was van acute honger, waren de gevolgen van de oorlog al merkbaar door brandstoftekorten en de noodzaak tot het rantsoeneren van populaire producten zoals de Zeeuwse eigenheimer. Het gebruik van sabels door de politie was in die tijd een gangbare, maar hardhandige methode bij crowd control. NSB Politie