Officieel rapport / Dienstbrief 24 juni 1940 (met latere aantekening van 26 juni 1940) N.B.: Afkortingen en spelling zijn getrouw overgenomen.

[Linksboven in potlood:] Spoed
[Rechtsboven:] Nº 27/43/M. 1940 28/6

Directie Marktwezen

Als melding op Zaterdag den 22 Juni ’40 in de loop van den dag, den pachter Nº 358 Ten Katestraat A. Elsas herhaalde keren hebben verzocht en gewaarschuwd dat hij des n.m. 1 uur de markt moest verlaten, is hij ten lange leste des n.m. 1 uur 35 minuten van de markt vertrokken, terwijl daarna de stal nog moest worden weggehaald. Deze handeling of nalatigheid zal er toe leiden dat anderen en vooral mijn concurrenten, die nu des n.m. 1 uur de markt verlaten eveneens voortaan langer zullen blijven staan. Teneinde dit te voorkomen, dient er een voorbeeld worden gesteld. Ik geef in overweging genoemden A. Elsas Zaterdag 29 Juni het pachtrecht te ontnemen voor een plaats op de markt.

Amsterdam, 24 Juni ’40
[Onleesbare handtekening, waarschijnlijk van een marktinspecteur]

In verband met het bovenstaande geef ik U in overweging A. Elsas voorwaardelijk 1 dag te straffen.

26-6-40
[Handtekening, mogelijk ‘De Leeuw’]

[Onderaan:]
A. Elsas, J.D. Meyerplein 19 II
27/43/2 M 2/7-’40 Dit document betreft een disciplinaire maatregel tegen een marktkoopman genaamd A. Elsas. De kern van het incident is een overtreding van de markttijden op de Ten Katestraat op zaterdag 22 juni 1940. De marktkoopman weigerde ondanks herhaalde waarschuwingen om 13:00 uur (1 uur n.m.) te vertrekken en bleef 35 minuten langer staan.

De rapporterende ambtenaar vreest voor precedentwerking (“dat anderen [...] eveneens voortaan langer zullen blijven staan”) en stelt een zware straf voor: het ontzeggen van de standplaats voor de volgende zaterdag. In de kantlijn of onderaan is echter door een hogere functionaris (gedateerd 26 juni) besloten om de straf te matigen tot een voorwaardelijke schorsing van één dag.

Het handschrift is een typisch Nederlands cursief uit de vooroorlogse periode. Opvallend is het gebruik van de rode pen voor archiefkenmerken en de stempelachtige precisie van de dossiernummers. De datum van het document is cruciaal: juni 1940. Nederland is op dat moment net één maand bezet door nazi-Duitsland. Hoewel dit op het eerste gezicht een triviale bureaucratische kwestie lijkt over markttijden, krijgt het document een beladen lading door de identiteit van de betrokkene.

De heer A. Elsas woonde op het Jonas Daniël Meijerplein 19-II, het hart van de Joodse buurt in Amsterdam. In deze vroege fase van de bezetting functioneerde het Nederlandse ambtelijke apparaat (waaronder de Directie Marktwezen) nog grotendeels op de oude voet, maar de druk op Joodse ondernemers nam snel toe. Kleine overtredingen werden vaak strikt gerapporteerd. De Ten Katemarkt was (en is) een belangrijke volksmarkt in Amsterdam-West waar veel Joodse handelaren werkzaam waren. Documenten als deze vormen een puzzelstukje in de administratieve vastlegging van het leven van Joodse Amsterdammers vlak voordat de uitsluiting en deportaties systematisch vorm kregen. A. Elsas J.D. Meyerplein Gemeente Amsterdam Marktwezen