J.D. Meyerplein

Getypt afschrift van een officiële brief met handgeschreven kanttekeningen.

Deze brief van de Dienst der Publieke Werken aan de wethouder legt een ruimtelijk conflict bloot op het J.D. Meyerplein in Amsterdam. De bouw van een nieuwe Tandheelkundige Polikliniek wordt gehinderd door een bestaand "Marktmeestershuisje". De kern van de kwestie is een procedurefout: men heeft een verouderde kaart gebruikt waarop het huisje niet stond, waardoor de Directeur van het Marktwezen aanvankelijk niet geconsulteerd was. Nu er een besluit moet vallen over de nieuwe locatie van het huisje, zijn er twee opties: 1. **Locatie A:** Het voorstel van de afzender (Publieke Werken). 2. **Locatie B:** Het voorstel van de Directeur Marktwezen, waarbij een bestaand urinoir opgeheven moet worden. De afzender maakt bezwaar tegen optie B, omdat het urinoir een belangrijke publieke functie vervult voor de kerkgangers van de nabijgelegen Mozes en Aäronkerk. Het document illustreert hoe praktische stadsplanning in de jaren '20 balanceerde tussen modernisering (gezondheidszorg) en bestaande religieuze en publieke voorzieningen.

Handgetekende schematische kaart/bestemmingsplan voor straathandel.

Dit document is een ambtelijke werktekening, waarschijnlijk van de Amsterdamse Marktpolitie of de afdeling Marktwezen. Het brengt de standplaatsen voor straatverkopers in kaart in een specifiek deel van het centrum. * **Legenda:** De linkerkant bevat een duidelijke legenda: een zwarte stip staat voor een "bestaande plaats", terwijl een rood kruis (X) staat voor een "eventueel nog uit te geven plaats". Afkortingen zoals "fl." (bloemen), "fr." (fruit), "visch" en "haring" geven het type handel aan. * **Dynamiek:** Het document toont de bureaucratische controle op de openbare ruimte. Er wordt exact bijgehouden wie op welke dagen en uren (bijv. "na 14 u.", "11 / 1/2 20 u.") mag staan. * **Correcties:** De doorhalingen (zoals bij J. Dotsch) en de rode toevoegingen wijzen erop dat dit een actueel controledocument was dat regelmatig werd bijgewerkt naargelang vergunningen werden verleend of ingetrokken. * **Geografie:** De schets volgt de topografie van de Amsterdamse grachtengordel nabij het Waterlooplein en de Weesperstraat, een gebied dat destijds het hart van de Joodse buurt vormde.

Document

Deze kaart is een utilitair document dat een zeer specifiek deel van Amsterdam afbeeldt: de Plantage- en Jodenbuurt. De tekenstijl is functioneel en schematisch. De aanwezigheid van namen (zoals J. Polak, Schavrien, Piller) in combinatie met genummerde rode cirkels suggereert dat dit een werkdocument was om individuen of gezinnen op specifieke adressen te lokaliseren. De rode cirkels kunnen wijzen op prioriteiten, statuswijzigingen (zoals deportatie of onderduik), of specifieke administratieve handelingen. Het doorhalen van namen en cirkels wijst op een dynamisch gebruik van de kaart over een zekere periode. Het gebruik van zowel blauwe als rode inkt en potlood duidt op verschillende lagen van informatie of verschillende bewerkers. ---

Officiële waarschuwingsbrief (formulierbrief).

* **Taalgebruik:** Het document hanteert de toenmalige spelling (bijv. "hierby", "wys", "blyft", "onherroepelyk" met een 'y' in plaats van 'ij'). Het taalgebruik is formeel en dwingend. * **Inhoud:** De brief is een sommatie tot betaling van achterstallig marktgeld voor een standplaats op de Dapperstraatmarkt. De ontvanger krijgt vier dagen de tijd om de schuld te voldoen, anders wordt de vaste vergunning per direct ingetrokken op basis van het Marktreglement. * **Sociale bepaling:** Opvallend is de laatste alinea, waarin de directeur wijst op uitzonderingsgronden zoals het ontvangen van 'steun' (sociale bijstand) of ziekenhuisopname. Dit duidt op de economische malaise van de late jaren '30, waarbij veel marktkooplieden moeite hadden het hoofd boven water te houden.

Notulen/verslag van een vergadering (waarschijnlijk een gemeentelijke commissievergadering).

Dit document verslaat een discussie over de regulering van straathandel (venten) in de Amsterdamse Weesperstraat. Vanwege de verkeersdrukte stelt de gemeente een "ventverbod" voor, waarbij venters alleen nog op vaste standplaatsen mogen staan in plaats van door de straat te trekken. De kern van de tekst is het betoog van **de heer Presser**. Hij gaat akkoord met het verbod vanwege de verkeerssituatie, maar stelt twee belangrijke voorwaarden/nuances: 1. **Uitzondering voor lompenventers:** Hij pleit ervoor dat zij mogen blijven rondtrekken met hun karren, omdat zij het verkeer niet blokkeren (ze staan alleen stil op afroep) en hun broodwinning anders in gevaar komt. 2. **Religieuze sensitiviteit:** Hij verzoekt om geen standplaatsvergunningen te verlenen op het J.D. Meyerplein op zaterdagen (Sjabbat) en Joodse feestdagen. Dit is om de bezoekers van de daar gelegen synagogen niet te storen of te kwetsen. Als compensatie stelt hij voor om deze venters op zondag te laten staan.

Notulen (verslag) van een vergadering (vermoedelijk van een gemeentelijke commissie in Amsterdam).

* **Taalgebruik:** De tekst hanteert de spelling-De Vries en Te Winkel (vóór de hervorming van 1947), herkenbaar aan woorden als 'zyn', 'moeilykheden', 'Joodsche' en 'verleenen'. * **Inhoud:** Het document bespreekt de regulering van straathandel in een drukke Amsterdamse straat. De heer Presser, een bekend historicus en politicus, pleit voor nuance: hij erkent de verkeersdruk maar wil uitzonderingen voor 'lompenventers' (voddenmannen) omdat zij mobiel zijn en minder hinder veroorzaken. * **Religieuze sensitiviteit:** Een opvallend punt is de zorg voor de "gevoelens" van synagogebezoekers op het J.D. Meyerplein. Er wordt voorgesteld om geen standplaatsen te verlenen op de Sabbat (zaterdag) en Joodse feestdagen, maar als compensatie de zondag aan te bieden als werkdag voor deze venters.

Brief/verzoekschrift op officieel briefpapier.

* **Inhoud:** De secretaris van de Bond van Kleinfabrikanten dient een verzoek in namens een van hun leden, de heer I. Waas. Er wordt gevraagd om tijdelijke ontheffing van de huurbetaling omdat de heer Waas al negen weken kampt met een ernstige oogziekte die zijn werkzaamheden verhindert. * **Stijl en Vorm:** Het document is zakelijk en formeel. Het taalgebruik is typisch voor die tijd, zoals de afkorting "UED" (U Edelen) en de zinsbouw "het laat zich aanzien". * **Administratieve sporen:** De verschillende dossiernummers (97/5/1 en 97/4/1) en de paarse stempel duiden op een zorgvuldige archivering en koppeling aan eerdere correspondentie.

Administratieve rapportage/notitie betreffende huur en ziekteverzuim.

Het document is een ambtelijke verslaglegging betreffende de financiële en professionele status van de heer P. Wans. De kernpunten zijn: 1. **Gezondheidstoestand:** De heer Wans is sinds 20 november 1939 ziek en volgens zijn vakbond inmiddels blind geworden, waardoor hij zijn beroep als sigarenmaker definitief niet meer kan uitoefenen. 2. **Financiële tegemoetkoming:** Er wordt verwezen naar een besluit van Burgemeester en Wethouders (B.W.) van Amsterdam, waarbij sigarenmakers die hun werkplaats huren van de gemeente, recht hebben op huurvrijstelling bij langdurige ziekte (na een wachttermijn van drie weken). 3. **Berekening:** De kwijtschelding gaat voor Wans in op 17 december 1939. Er staat nog een klein bedrag open (f 2.25) voor de periode daarvoor. 4. **Vergunning:** Er wordt gewaarschuwd dat zijn tabaksvergunning kan vervallen als deze langer dan een jaar ongebruikt blijft.

Handgeschreven notitie op papier.

Het document is een korte, gehaast opgestelde lijst van locaties in Amsterdam, allen verbonden aan bekende dagmarkten: 1. **Gas !!**: De koptekst met twee uitroeptekens duidt op urgentie of een specifieke categorisering. 2. **~~Waterlooplein~~ J. D. Meyerplein**: De auteur heeft "Waterlooplein" doorgestreept en vervangen door het aangrenzende "J. D. Meyerplein" (Jonas Daniël Meijerplein). 3. **Ten Katestraat 105 / Alb. Cuypstraat 88**: Dit zijn specifieke huisnummers aan respectievelijk de Ten Katemarkt (West) en de Albert Cuypmarkt (Zuid). 4. **Noordermarkt**: Een bekende marktlocatie in de Jordaan. Onder de tekst staat een dikke horizontale lijn in een blauwachtig pigment/potlood. Aan de rechterzijde van het papier zijn diverse kleine perforaties of inktstippen zichtbaar die waarschijnlijk van een ander document afkomstig zijn.

Officieel rapport / Dienstbrief

Dit document betreft een disciplinaire maatregel tegen een marktkoopman genaamd A. Elsas. De kern van het incident is een overtreding van de markttijden op de Ten Katestraat op zaterdag 22 juni 1940. De marktkoopman weigerde ondanks herhaalde waarschuwingen om 13:00 uur (1 uur n.m.) te vertrekken en bleef 35 minuten langer staan. De rapporterende ambtenaar vreest voor precedentwerking (“dat anderen [...] eveneens voortaan langer zullen blijven staan”) en stelt een zware straf voor: het ontzeggen van de standplaats voor de volgende zaterdag. In de kantlijn of onderaan is echter door een hogere functionaris (gedateerd 26 juni) besloten om de straf te matigen tot een **voorwaardelijke** schorsing van één dag. Het handschrift is een typisch Nederlands cursief uit de vooroorlogse periode. Opvallend is het gebruik van de rode pen voor archiefkenmerken en de stempelachtige precisie van de dossiernummers.

Officieel schrijven / kennisgeving van strafoplegging.

De brief is een formele berisping en voorwaardelijke strafoplegging aan een marktkopman, de heer A. Elzas. Uit de tekst blijkt dat de heer Elzas op zaterdag 22 juni 1940 de markt aan de Ten Katestraat niet op tijd (vóór 21:00 uur) had verlaten met zijn goederen, ondanks een eerdere waarschuwing. Op basis van artikel 39 lid 1 van het Marktreglement krijgt hij een voorwaardelijke straf: een ontzegging van het recht om op de Amsterdamse markten te staan voor de duur van één dag. Deze straf wordt pas effectief als hij binnen een jaar na dagtekening (de proeftijd) opnieuw een overtreding begaat op een van de markten in de stad. De brief is ondertekend namens "De Directeur", wat duidt op de directeur van de gemeentelijke marktdienst.

Ambtelijke correspondentie / brief.

* **Inhoud:** De brief betreft een kostenraming en advies voor het huisvesten van de marktmeester op het Jonas Daniël Meijerplein. Er worden twee opties vergeleken: volledige nieuwbouw (f. 4.000,-) of verplaatsing van het huidige gebouwtje (f. 1.600,-). * **Spelling en Stijl:** Het document hanteert de toenmalige ambtelijke spelling (zoals 'tusschen', 'teekening', 'tydelyke', 'myn'). De toon is zakelijk en adviserend. * **Personen:** Er wordt verwezen naar de heer Sixma (Dienst voor het Marktwezen) en Ir. Clerx (Dienst der Publieke Werken). Ir. P.C.J. (Pieter) Clerx was een bekende ingenieur bij Publieke Werken in die periode. * **Valuta:** De bedragen zijn weergegeven in guldens (f.).

Document

Dit document is een officiële melding van een overtreding van de marktverordening op de Dappermarkt in Amsterdam. Dertien kooplieden worden gerapporteerd omdat zij op zaterdag 22 juni 1940 om 21:00 uur ('9 uur n.m.') nog steeds op de markt aanwezig waren, ondanks eerdere waarschuwingen door de opzichter en de politie. De voorgestelde strafmaat is een schorsing van één dag. De lijst bevat de standplaatsnummers (bijv. 10, 2, 38), namen en woonadressen van de kooplieden. Opvallend is de grote vertegenwoordiging van Amsterdammers met een Joodse achtergrond in deze lijst (o.a. Cohen, Gokkes, Morpurgo, Reens, Vischjager, Blitz), wat kenmerkend was voor de bevolkingssamenstelling van de markthandel in Amsterdam-Oost en de nabijgelegen Jodenbuurt in die periode.

Typoscript (doorslag of carbonkopie op dun papier).

Het document betreft een administratieve lijst van twaalf personen (met dertien adressen) aan wie blijkbaar iets is verzonden ("Gezonden aan:"). De opmaak is sober en functioneel, kenmerkend voor ambtelijke of organisatorische correspondentie uit het midden van de 20e eeuw. Opvallend is dat bijna alle genoemde adressen zich bevinden in Amsterdam, met een sterke concentratie in de (toenmalige) Joodse buurt en Amsterdam-Oost (J.D. Meijerplein, Valkenburgerstraat, Rapenburgerstraat, Waterlooplein, Nieuwe Prinsengracht). De namen op de lijst (zoals Aldewereld, Morpurgo, Vischjager, Cohen, Blitz) zijn veelvoorkomende namen binnen de Portugees-Israëlitische en Asjkenazische Joodse gemeenschappen in Amsterdam. Er zijn handgeschreven lijnen of krabbels zichtbaar bij de namen J.v.Delft en L.v.Dommelen, wat kan duiden op een controle of een wijziging in de status van deze personen tijdens het verwerkingsproces.

Doorslag van een officiële brief (mogelijk van de Dienst van het Marktwezen, gemeente Amsterdam).

De brief is een formele afwijzing van een verzoek dat door de heer J. van Beem op 17 oktober 1940 was ingediend. De aard van het verzoek wordt niet expliciet vermeld, maar de context suggereert dat het te maken heeft met zijn standplaats op de markt in de Westerstraat. De directeur van de marktdienst stelt een ultimatum: Van Beem moet zijn marktplaats "regelmatig" bezetten, wat door de gemeente strikt wordt gedefinieerd als minimaal drie keer per vier weken. Indien hij hier niet aan voldoet, zal zijn vergunning worden ingetrokken op basis van het Marktreglement. De toon is bureaucratisch en dwingend. Het onderstreepte woord "niet" benadrukt de onverbiddelijkheid van de beslissing.

Getypte lijst op papier.

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam. Enkele handelaren hebben meerdere standplaatsen op verschillende markten (bijv. J. Biet, L. Boas, B. Brander). * **Locaties Markten:** De afkortingen in de kolom "Markten pl.no." verwijzen naar: * **U.** = Uilenburg * **W.** of **W.A** = Waterlooplein * **N.** = Nieuwmarkt * **Z.** = Zwanenburgwal * **Handelswaar:** Het assortiment is zeer divers, variërend van dagelijkse levensmiddelen (fruit, vis, zuurwaren) tot kleding (2e hands, stoffen, bretels, petten) en specifieke delicatessen zoals "gekookte hart en lever". * **Demografie:** De namen en woonadressen (voornamelijk in de Joodse buurt: Weesperstraat, Rapenburg, J.D. Meyerplein) wijzen op een overzicht van de Joodse marktbevolking in Amsterdam.

Getypt ambtelijk rapport/lijst van marktkooplieden.

Dit document is een ambtelijk overzicht van marktkooplieden in Amsterdam die afhankelijk zijn geworden van de steun (sociale bijstand) of de werkverschaffing. Het hoofddoel van het document is te adviseren over het intrekken van hun **marktkaarten** (vergunningen). De argumentatie voor intrekking is vaak economisch: als iemand in de werkverschaffing zit en niet meer op de markt staat, wordt de kaart als overbodig beschouwd. Opvallend is het geval van A. Barmhartigheid, waar expliciet wordt geadviseerd de vergunning *niet* in te trekken, omdat zijn gebrek aan inkomsten wordt veroorzaakt door het stokken van de bananenimport (door de oorlog), en men verwacht dat hij de handel weer kan oppakken zodra er aanvoer is. Het taalgebruik is zakelijk en typerend voor de vroege bezettingsperiode ("zoodat", "m.i." [mijns inziens], "belanghebbende").

Document

* **Structuur:** De lijst is georganiseerd per "Wyk Nr" (wijknummer), gevolgd door een specifieke locatie ("Standplaats") en een tijdsbestek ("Tyd"). * **Afkortingen:** Er wordt veelvuldig gebruikgemaakt van afkortingen zoals *b/d* (bij de), *b/h* (bij het), *Nwe* (Nieuwe), *Pl.* (Plantage) en *Hendr.* (Hendrik). * **Notatie:** Tijden worden aangegeven met breuken (½, ¾, ¼) in plaats van minuten. Het dubbele aanhalingsteken (") wordt gebruikt als herhalingsteken voor het woord "uur". * **Typografie:** Het document is vervaardigd op een typemachine. Er is een handmatige correctie of vlek zichtbaar bij wijk 49. In wijk 14 lijkt "Keyzerpl." over een typefout heen getypt te zijn.

Getypte brief (doorslag/archiefkopie) met handgeschreven kanttekeningen.

Dit document is een ambtelijk bevel gericht aan de heer A. Elzas. De toon is dwingend ("onverwijld dient in te leveren"). Het onderwerp betreft de inlevering van elektrische materialen (een snoer met toebehoren) die werden gebruikt voor marktverlichting op het Jonas Daniël Meyerplein. De administratieve krabbels bovenin tonen het interne proces: de brief werd een dag na datering verzonden (13 maart) en er werd een notitie gemaakt om de inspecteur hieraan te herinneren, wat duidt op een streng toezicht op de naleving van dit bevel. Het adres van de ontvanger en het genoemde marktkantoor bevinden zich beide op het J.D. Meyerplein in Amsterdam.

Administratieve lijst van marktkooplieden.

* **Structuur:** Het document is een getypte tabel met vier kolommen: Naam, Geboortedatum, Adres en Artikel (verkochte waar). * **Terminologie:** * *Nw.* staat voor Nieuwe; *Krt.* voor Korte; *Gov.* voor Govert. * De Romeinse cijfers (I, II, III) achter de adressen duiden op de verdieping. * *hs* betekent huis/begane grond. * De term *ongeregeld* duidt op een assortiment van diverse goederen (ongeregelde goederen/waren). * **Opvallende kenmerken:** De spelling is conform de toenmalige tijd (bijv. *zyde* in plaats van zijde, *porceylijn*). De lijst bevat veel namen die typisch zijn voor de Portugees- en Hoogduitse Joodse gemeenschap in Amsterdam (bijv. Agsteribbe, da Costa da Fonseca, Italiaander, Lopes Dias).

Document

Het document is een lijst van personen, alfabetisch geordend op achternaam, binnen twee blokken (R en S). Het bevat administratieve details zoals een serienummer, een volgnummer binnen die serie, volledige namen, geboortedata en adressen (inclusief verdiepingsaanduidingen zoals I, II, III, hs voor 'huis', en inw. voor 'inwonend'). De kolommen zijn duidelijk gedefinieerd en getypt. Er zijn handgeschreven aantekeningen of afkortingen in de kolom "Opmerkingen", zoals "p/a v. Cleef" (per adres van Cleef). De gebruikte straatnamen wijzen sterk op Amsterdam (bijv. Jodenbreestraat, Waterlooplein, Prinsengracht, Transvaalbuurt). De datering van de geboortejaren ligt tussen het eind van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw (ca. 1873-1914).

Getypte namenlijst met administratieve aantekeningen.

* **Doel van de lijst:** De titel "VASTE PLAATSEN WESTERSTRAAT" verwijst naar de markt op de Westerstraat in de Amsterdamse Jordaan. Dit is een administratieve lijst van marktkooplieden met een vaste staanplaats. * **Historische context:** Het document dateert vrijwel zeker uit de periode van de Duitse bezetting (1940-1945). Veel van de namen op de lijst zijn typisch Joods-Nederlands (bijv. Agsteribbe, Blits, Cohen, Dessaur). De onderstrepingen van namen lijken specifiek Joodse marktkooplieden te markeren. * **Codes:** * **T, L, A, D:** Dit zijn waarschijnlijk interne codes van de marktpolitie of de gemeente Amsterdam om het type vergunning of de branche aan te duiden. * **x:** De handgeschreven kruisjes achter de namen lijken later te zijn toegevoegd, mogelijk tijdens een controle of in het kader van de uitsluiting van Joden van de openbare markten (november 1941). * **Mutaties:** Handgeschreven aantekeningen zoals "Overleden", "gestreept" en adreswijzigingen (bijv. naar Hilversum of Broek in Waterland) tonen aan dat dit een werkdocument was dat gedurende langere tijd werd bijgehouden.

Document

Het document is een zorgvuldig bijgehouden register. De kolommen zijn voorbedrukt, maar de gegevens zijn met de hand ingevuld in een leesbaar handschrift. - **Demografische gegevens:** Bijna alle vermelde personen zijn mannen (gezien de voornamen), geboren tussen eind 19e eeuw en begin 20e eeuw. De meesten zijn geboren in Amsterdam ("A'dam") en hebben de Nederlandse nationaliteit. - **Geografische spreiding:** De adressen bevinden zich voornamelijk in de Amsterdamse Jodenbuurt en de Transvaalbuurt (bijv. Jodenbreestraat, Rapenburgerstraat, Tugelaweg, Transvaalkade), wijken die tijdens de bezetting zwaar getroffen werden door wegvoeringen. - **Annotaties:** De vinkjes aan de linkerkant suggereren een controleproces, zoals aanwezigheid bij een appel of de verwerking van persoonskaarten. Er staan ook kleine aantekeningen bij de burgerlijke staat, zoals "hoven." (mogelijk hovenier) bij Samuel v d Velde. De "K" in de laatste kolom staat voor 'kinderen'. - **Symboliek:** De asterisk (*) bij Vaz Dias suggereert een specifieke status of extra informatie die elders genoteerd stond.

# TRANSCRIPTIE 8/1-42 . 10/1/42 AS Den Heer [Rode stempel: 21/1/41 CL] N. Beeren _____________ Gelieve te laten maken 1 meerpot, bij Wed. Zijlstra Nw. Heerengracht, voor J. Dam. Meyerplein. De meerpot ligt op de wal. Modelbriefje [?] A.W. Rijvoords ______...

# TRANSCRIPTIE D/HG. den Heer Secretaris van den Kooplieden- en Marktkramersbond "Mercurius", Nwe. Achtergracht 101, Amsterdam-Centrum. Wijk 10. 30/73/2 H. 24 December 1940. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 13 December jl. bericht ik U, dat de plaats van A. Dresden op het Waterlooplein gedurende den duur zijner insluiting voor hem beschikbaar blijft; gedurende dien tijd behoeft geen marktgel...

# TRANSCRIPTIE № 26/30/1 M. 1940 5/4 [stempel] Directie Marktwezen. A’dam 3/4 1940 h.i. Insp. [handgeschreven in de kantlijn] M ! Gaarne hadt ik van U toestemming als hulp op mijn standplaats Dapperplein No I Johannes Jacobus Damen, Conradstraat 102 geb. 14/8 ’20 A’dam. Hierdoor vervalt mijn toestemming voor A. J. v. Wijk van 14 Juni 1938. Hoogachtend. G. M. Arnoldus

# TRANSCRIPTIE HG. den Heer A.A. Meyer, Anjeliersstraat 81 I, Amsterdam-Centrum. Wijk 9. 28/51/2 M. 1 December 1941. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 9 November jl. deel ik U mede, dat aan het daarin vervatte verzoek <u>niet</u> kan worden voldaan. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven: A.M. v.d. Laar] [Links: C] D/HG. den Heer Secretaris van de Kooplieden- en Marktkramersbond "Mercurius", Nwe. Achtergracht 101, **Amsterdam-Centrum.** Wijk 10. 30/73/2 H. 24 December 1940. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 13 December jl. bericht ik U, dat de plaats van A. Dresden op het Waterlooplein gedurende den duur zijner insluiting voor hem beschikbaar b...