Proces-verbaal / Dienstoverzicht (Rapport) van een marktbeambte. 14 augustus 1940. Nº 27 / 59 / 1 M. 1940 21/8
Rapport.

Woensdag den 14 Augustus 1940 des v.m. omstreeks 9 uur 45 minuten bevond ik mij bij de plh. 10 Ten Katestr. Aangezien de plh Blom zelf niet aanwezig was, heb ik zijn assistent, waaraan hem geen toestemming is verleend, ernstig onderhouden dat geen emballage op het trottoir geplaatst mag worden.
De drankkast staande plh 20. J Kraese, die op zeer gespannen voet staat met genaamden Blom, voegde mij daarna op zeer scherpen toon ongeveer de navolgende woorden toe.
"Zeg! speel jij met mij geen comedie, want je meent dat niet eens, je doet maar alsof." Verder schold e.d. en insinueerde hij op zeer onbeschofte wijze."
Ik heb Kraese gewezen op zijn onbeschoft optreden en medegedeeld dat hij niet het recht had zich met mijn werk te bemoeien, en ik zijn zeer ongepast optreden zou rapporteren. Daarna sloeg hij op en dreigde mij dan wel te zullen krijgen. Ten aanschouwe van marktbezoekers voegde hij mij bedreigingen en bedekte zinspelingen toe, zoals: ik zal vertellen dat jij café Bos bezoekt, je bent een bedelaar en je loopt met je tasch. Opmerking verdient dat ik inderdaad op bedoeld oogenblik een tasch met boeken bij mij had, daar ik juist van het hoofdkantoor terugkeerde.
Plaatshouders en dienstdoende ambtenaren hebben reeds dikwijls hinder ondervonden van zijn onbeschoft optreden. Reeds eerder heeft hij den ambtenaar Vis een klap gegeven, terwijl hij wegens bedreiging met een mes blijkens schrijven 27/149/14 N dd 21-12-'39 twee weken is geschorst. Tevens verwijs ik naar mijn rapporten 25/2 1939 en 16/12 1940* inzake onbeschoft optreden e.d.
Ik stel het op prijs voornoemden Kraese, in mijn bijzijn in de gelegenheid te stellen mijn ongeoorloofde behandeling als ambtenaar waar te maken.
Ik verzoek Kraese wegens wangedrag het recht te ontnemen voor een plaats op de markt.

Amsterdam, 14 Augustus 1940
[Handtekening: Valk?]

J. Kraese Ten Katestraat 39 III
27/149/4 V 39 21/12 2 weken geschorst
wegens wangedrag.

[Aantekeningen onderaan:]
27/59/2 [rood potlood]
22/8/40 [rood potlood]
oproepen Wo.

*Opmerking: In de tekst staat 16/12 1940, wat chronologisch na de datum van het rapport (augustus 1940) ligt. Vermoedelijk is hier 1938 of 1939 bedoeld. * Inhoud: Het document beschrijft een incident op de Ten Katemarkt waarbij de beambte een assistent aanspreekt op het blokkeren van het trottoir met emballage (verpakkingsmateriaal). Een naburige koopman, J. Kraese, mengt zich in de discussie en valt de beambte verbaal aan. Kraese beschuldigt de beambte van toneelspel en probeert hem te chanteren met de bewering dat hij hem in een café heeft gezien (wat destijds blijkbaar als onprofessioneel of verdacht werd beschouwd).
* Toon: De ambtenaar schrijft in een zakelijke, doch duidelijk verontwaardigde stijl. Hij benadrukt de recidive van Kraese (geweld tegen een andere ambtenaar en bedreiging met een mes) om de ernst van zijn verzoek tot ontzegging van de marktplaats kracht bij te zetten.
* Taalgebruik: Typisch ambtelijk taalgebruik voor het midden van de 20e eeuw (bijv. "ernstig onderhouden", "insinueerde", "ten aanschouwe van"). * Historisch kader: Het rapport stamt uit augustus 1940, slechts enkele maanden na de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel de bezetting niet direct wordt genoemd, functioneert de civiele administratie van Amsterdam op dit moment nog grotendeels op de oude voet door. De Ten Katemarkt was (en is) een van de drukkere volksmarkten van de stad.
* Sociale context: Het document geeft een inkijkje in de dagelijkse spanningen op de markt tussen handhavers en kooplieden. De chantage over het cafébezoek suggereert strikte gedragsregels of morele verwachtingen voor ambtenaren in die tijd. Het feit dat er specifiek om het ontnemen van de marktplaats wordt verzocht, duidt erop dat dergelijke disciplinaire maatregelen het zwaarste middel waren om de orde op de markt te bewaren.