Officiële brief/kennisgeving van een gemeentelijke dienst. 5 augustus 1940. [Logo: Wapen van Amsterdam]
MARKTWEZEN
AMSTERDAM HG [stempel]

TELEFOONNUMMER 85151 VERZOEKE BIJ BEANTWOORDING DATUM EN NUMMER TE VERMELDEN

No. 30/45/6 M.
BIJLAGE _
ONDERWERP : _

AMSTERDAM (W.) 5 Augustus 1940.
JAN VAN GALENSTRAAT 14

AAN den Heer B. Polak,
Krugerstraat 5 I,
Amsterdam-Oost.
Wijk 20.

[Handgeschreven tekst bovenin:] Verzonden 5/8

Op grond van het feit, dat U geen geregeld gebruik van de U verleende voorkeurskaart voor de markt Waterlooplein heeft gemaakt, behoort de inschrijving op de sollicitantenlijst voor bovengenoemde markt, ingevolge artikel 10 van het Reglement op de Markten, te worden geschrapt.

Alvorens hiertoe te besluiten roep ik U op om op 7 Aug. a.s. tusschen 9½ - 12 uur te komen bij den Inspecteur van mijn dienst, Jan van Galenstraat 14, Amsterdam-West.

De Directeur,

[Onderaan links:] A.Z. MODEL NO. 8. 10.000-9-'39-526. De brief is een formele waarschuwing aan de heer B. Polak betreffende zijn status als marktkoopman (of aspirant-koopman) op de markt aan het Waterlooplein. De Dienst van het Marktwezen stelt vast dat hij zijn "voorkeurskaart" niet regelmatig heeft gebruikt. Volgens de geldende marktreglementen (artikel 10) is dit een grond om zijn inschrijving op de sollicitantenlijst te schrappen.

De brief fungeert als een laatste oproep tot verweer: Polak wordt gesommeerd om twee dagen later (7 augustus 1940) bij de inspecteur te verschijnen om de situatie te bespreken voordat het definitieve besluit tot schrapping wordt genomen. Dit document dateert van augustus 1940, slechts enkele maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel de grootschalige uitsluiting van Joodse burgers door de bezetter toen nog in de beginfase zat, is de context hier zeer relevant:

1. De locatie: De Waterloopleinmarkt was van oudsher een plek met zeer veel Joodse marktkooplieden.
2. De geadresseerde: De naam B. Polak en het adres in de Krugerstraat (Transvaalbuurt) duiden op een Joodse achtergrond van de ontvanger.
3. Bureaucreatie als wapen: Tijdens de bezetting werd de bestaande regelgeving van het Marktwezen strikt en vaak op een dwingende manier gehandhaafd om Joodse handelaren uit het straatbeeld te weren, nog voordat de formele anti-Joodse verordeningen (zoals de verplichte aanmelding en latere uitsluiting van beroepen) volledig van kracht werden. Het "schrappen wegens gebrek aan geregeld gebruik" was een ambtelijke methode om de lijst van gerechtigde marktkooplieden te zuiveren.

Dit document is een treffend voorbeeld van de vroege bureaucratische druk die op de Joodse bevolking in Amsterdam werd uitgeoefend in de zomer van 1940. B. Polak Marktwezen