B. Polak

Getypte financiële staat (Debiteuren Saldi Staat).

* **Administratieve structuur:** Het betreft een klassieke debiteurenlijst waarbij per klant de debetstand (schuld), creditstand (betalingen/tegoed) en het uiteindelijke saldo worden weergegeven. * **Correcties:** Er zijn handmatige wijzigingen aangebracht. Bij de posten "A.J. de Graaf" en "P. van Hoeckel & Zn" is de aanduiding "NV" (Naamloze Vennootschap) doorgehaald, wat mogelijk wijst op een wijziging in de rechtsvorm of een eerdere typefout. * **Aandachtspunten:** Aan de rechterzijde van de saldikolom staan bij bepaalde regels horizontale potloodstreepjes (bijv. bij N.V. Jac.v.d. Berg, N.V.P.J.v.d. Brink en B. Moffie). Dit zijn vaak de posten met de hoogste openstaande saldi, wat suggereert dat deze extra gecontroleerd moesten worden. * **Typografische bijzonderheden:** Bij "Fa. Gebrs. S. Hagenaar" ontbreekt in de creditkolom een decimaalteken (er staat 292963 in plaats van 292.63), maar het saldo van 7.25 bevestigt de rekenkundige waarde. Bij "Fa C.H. Heerding" is een komma gebruikt in plaats van een punt (278,53).

Boekhoudkundig overzicht / Lijst van debiteuren.

* **Financiële status:** Het document is een saldilijst van een bedrijf. De grootste debiteur is G. J. v.d. Brink met een saldo van ruim 2662 gulden. Het totaalbedrag dat aan het einde van de pagina wordt overgedragen ("Transp" voor Transport) is 4018,29 gulden. * **Opvallende details:** Bij J. Posener is het creditbedrag doorgestreept, hoewel het saldo nog steeds is genoteerd. Bij C. Kooy overstijgt het credit het debet (een negatief saldo van 0,20), maar dit staat wel in de saldokolom genoteerd. * **Namen:** Er staan zowel individuen als firma’s ("Fa.") op de lijst. Veel namen (zoals Aysteribbe, Mok, Hakker, Moffie en Polak) zijn kenmerkend voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam en omstreken in die tijd.

Document

* **Administratieve correcties:** Het document toont een nauwgezet controleproces. De getypte som van de linkerpagina (7133,62) bevat een klein rekenverschil met de handgeschreven som (7134,52). Dit verschil van 0,90 gulden wordt rechts verklaard met de aantekening "af 2 x 45". Gezien J.v. Dijk exact 0,45 gulden verschuldigd is, lijkt het te gaan om een dubbele boeking of een specifieke correctie op dat bedrag. * **Samenstelling debiteuren:** De lijst bevat veel namen die typerend zijn voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam (o.a. Agsteribbe, Italiaander, Moffie, Mok, Polak). Veel van deze personen en firma's waren actief in de handel op de Amsterdamse markten of in de fruitimport (zoals de 'Am. Fruit My.' en 'Fa. Koopman'). * **Status van vorderingen:** De vinkjes suggereren dat de posten zijn gecontroleerd tegen de boekhouding. De rode kruisjes bij B. Moffie en Posener wijzen mogelijk op oninbare vorderingen of posten die extra aandacht behoefden bij de jaarafsluiting.

Ambtelijk rapport/proces-verbaal toelichting.

Dit rapport documenteert een administratief/juridisch conflict tussen de firma Groenteman en Bolle en de Nederlandse Groenten- en Fruitcentrale (NGFC). De kern van de zaak is een proces-verbaal (boete) die de firma kreeg omdat zij buitenlandse appels en peren in hun pakhuis aan het Waterlooplein hadden. De NGFC hanteerde de regel dat producten die ook in Nederland gekweekt kunnen worden (zoals appels en peren), onder hun strikte toezicht en regulering vielen, ook als ze geïmporteerd waren. De firma probeert via de marktopzichter aan te tonen dat zij al jarenlang in deze producten handelen (met bewijzen van de KvK en een leverancier, B. Polak) om de boete aan te vechten of een uitzonderingspositie te verkrijgen. Opvallend is het onderscheid tussen de verkoop op de Centrale Markt (waar zij enkel bananen verkochten, die niet in Nederland groeien en dus buiten de specifieke NGFC-restrictie vielen) en de voorraad in hun pakhuis.

Document

Het betreft een verzoekschrift aan een waarschijnlijk gemeentelijke instantie (mogelijk de Marktmeester of de afdeling Marktwezen van Amsterdam). De schrijver, B. Polak, verzoekt om verlenging van een tijdelijke vergunning voor een standplaats op de markt aan het Mosveld in Amsterdam-Noord. De reden voor de tijdelijke waarneming is de hospitalisatie van zijn vader. De brief is formeel van toon ("Weled. Heer", "beleefd verzoek"), hoewel er kleine grammaticale onjuistheden in staan ("vergunning hebt gekregen").

Zakelijke brief (doorslag/archiefexemplaar).

* **Kernboodschap:** De directeur van de Amsterdamse Centrale Markt verdedigt de prijzen die zijn behaald bij de verkoop van een wagonlading fruit tijdens de eerste dagen van de Duitse bezetting. Hij wijst klachten van handelaren (Nieuwkerk en De Weyert) over deze prijzen resoluut af. * **Context van verkoop:** Vanwege de oorlogsdreiging en chaos in de "eerste oorlogsdagen" (mei 1940) werden wagons met bederfelijke waar op verzoek van de NS-stationschef (Oostenburgergracht) direct naar de markt gedirigeerd om verlies van voedsel te voorkomen. * **Prijsbeheersing:** Er was direct een 'Prijzen-Commissie' ingesteld door de gemeente Amsterdam. Het prijspeil van 9 mei 1940 (de dag vóór de Duitse inval) gold als absolute limiet om oorlogswinsten en inflatie tegen te gaan. * **Betrokkenen:** * **W. Müller:** Directeur van het Gemeentelijk Marktwezen Amsterdam. * **B. Polak:** Een Joodse grossier die door de marktmeester was ingeschakeld (gezien de datum 1 juli 1940 werkten Joodse ondernemers nog volledig mee, voordat de anti-Joodse maatregelen van de bezetter intensiveerden). * **Station Oostenburgergracht:** Een voormalig goederenstation in Amsterdam, essentieel voor de voedselvoorziening.

Handgeschreven zakelijke correspondentie/notitie op gelinieerd papier.

Het document betreft een zakelijk verslag over een mislukte zending peren. Uit de tekst valt op te maken dat er een geschil of onderzoek is naar de kwaliteit van een partij fruit. De belangrijkste punten zijn: 1. **De vertraging:** Een wagon met peren, bedoeld voor export, kwam met 12 dagen vertraging aan. 2. **Bederf:** Door de combinatie van warm weer en het herhaaldelijk rangeren van de wagon zijn de peren "geheel ongeschikt" (bedorven) geraakt. 3. **Waarschuwing vooraf:** Er wordt opgemerkt dat ene Nieuwkerk al eerder had gewaarschuwd dat de partij niet geschikt was voor export. 4. **Kostenstructuur:** De onderste sectie verduidelijkt dat in de commissie van 1% alle operationele kosten zijn inbegrepen (lossen, transport naar koelhuis en huur van dekkleden).

Getypte financiële lijst (debiteurenoverzicht).

Dit document is een debiteurenlijst van een koelhuis, gedateerd op 31 januari 1940. Het geeft een overzicht van openstaande saldi van zowel individuen als bedrijven. Het koelhuis faciliteerde waarschijnlijk de opslag van bederfelijke waren zoals vlees of fruit (gezien de vermelding van de "Wyksche fruitmy."). De bedragen variëren sterk, van enkele centen (F.J. Beugel, f. 0.05) tot aanzienlijke bedragen voor die tijd (Wyksche fruitmy., f. 1412.82). De lijst is deels alfabetisch geordend. Onderaan de eerste kolom staat een subtotal ("Transporteeren"), dat bovenaan de tweede kolom wordt voortgezet ("Transport") om tot een eindtotaal van 5669,93 gulden te komen.

Financieel dagoverzicht / Verkoopstaat van een groothandel.

Dit document betreft een gedetailleerde afrekening van de dagelijkse handel van de firma B. Polak op de Centrale Markt in Amsterdam. De staat toont de verkoop van grote partijen sla (in kratten), komkommers en bloemkool aan diverse handelaren en via contante transacties. **Financiële structuur:** * **Bruto omzet:** f 1.280,60. * **Kostenposten:** Onder de kop 'Uitbetaald' staan loonbetalingen of commissies aan individuen (o.a. chauffeurs en sjouwers) en overige onkosten, totaal f 92,40. * **Netto resultaat:** Na aftrek van onkosten en een eerdere afdracht van f 420,- resteert een saldo van f 768,20. Opvallend zijn de handgeschreven aantekeningen in de kantlijn (zoals '1045', '507', '1907'), wat waarschijnlijk verwijzingen zijn naar grootboeknummers of partijnummers. De kruisjes achter de namen in de uitbetalingslijst fungeren als vinkjes voor voltooide betalingen.

Getypte lijst van debiteuren (openstaande rekeningen) met bedragen in guldens (f.).

Dit document is een boekhoudkundig overzicht van openstaande saldi van een koelhuis. Opvallend is de datum: 30 april 1940, slechts tien dagen voor de Duitse inval in Nederland. De lijst bevat namen van individuen en bedrijven (zoals fruitdistributeurs) die gebruikmaakten van koude opslag. Enkele opmerkelijke punten: * **Hoge posten:** De grootste debiteuren zijn H.J.v. Nieuwkerk (f. 1073.36) en P. Versluis (f. 1187.01). Deze bedragen zijn met een rode streep gemarkeerd, wat kan duiden op een controle of een bijzonder risico. * **Creditposten (CR):** B. Polak en H.G. Ruhé hebben een negatief saldo (tegoed), wat in de boekhouding met rood is omkaderd. * **Samenstelling debiteuren:** De lijst bevat veel Joodse familienamen (bijv. Agsteribbe, Blik, Hakker, Mok, Moffie, Ossedrijver, Presser). Dit suggereert dat het koelhuis een belangrijke rol speelde in de (vaak Joodse) handel in groenten, fruit of vleeswaren, vermoedelijk in de regio Amsterdam.

Document

De krant *Centraal Orgaan* van 26 januari 1940 geeft een indringend beeld van de Nederlandse landbouwsector aan de vooravond van de Duitse inval (mei 1940). De toon is een mengeling van zakelijke berichtgeving en groeiende ongerustheid over de economische situatie. 1. **Overheidsingrijpen:** Het artikel over de "regeerings-aardappelen" in Friesland laat zien hoe de overheid (via de N.A.C., de Nederlandse Aardappel Centrale) de markt begon te reguleren om voedselvoorraden veilig te stellen. Er is een duidelijke spanning merkbaar tussen de vrije handel en de nieuwe overheidsvoorschriften. 2. **Transport en Weer:** Het artikel over "moeilijke omstandigheden" wijst op een zeer strenge winter. De bevriezing van de waterwegen (toen de belangrijkste transportaders voor bulkgoederen zoals aardappelen) dwong de handel naar het spoor, dat echter de capaciteit niet aan kon. Dit leidde tot prijsstijgingen en schaarste. 3. **Duitsland:** Het verslag over de groenteteelt in Weimar is opvallend. Het toont aan dat de Nederlandse sector de Duitse oorlogseconomie nauwlettend in de gaten hield, zowel als afzetmarkt als als voorbeeld van hoe een sector zich op een "oorlogstoestand" instelt. ---

Een getypte financiële lijst (saldistaat).

* **Administratieve aard:** De lijst toont de financiële status van klanten die gebruikmaakten van een koelhuis voor de opslag van goederen. De meeste bedragen zijn debetsaldi (verschuldigd aan het koelhuis), met uitzondering van B. Polak en H.G. Ruhe, die een credit-saldo ("CR.") hebben. * **Markeringen:** De rode strepen staan hoofdzakelijk bij de grotere bedragen (boven de 100 gulden), wat kan duiden op een controle of een prioritering bij incasso. De handgeschreven letters/symbolen ('a', 'c', 'b') zijn waarschijnlijk parafen van een accountant of administrateur bij het afstemmen van de boeken. * **Samenstelling debiteuren:** De lijst bevat zowel individuele handelaren als grotere firma's (zoals Polak & Schwarz en N.V. Walg'sfruith.). Er zijn veel namen zichtbaar die typerend zijn voor de Joodse gemeenschap in de handel van die tijd (zoals Agsteribbe, Hakker, Mok, Moffie, Polak).

Getypte brief (doorslag op dun papier).

* **Inhoud:** De brief is een formele kennisgeving van ontslag. De heer B. Polak wordt met onmiddellijke ingang ontheven uit zijn functie als lid van de 'Commissie van Advies voor de Centrale Markt'. * **Autoriteit:** De beslissing wordt gecommuniceerd via de Amsterdamse Wethouder (voor o.a. Levensmiddelen), maar de feitelijke opdracht komt van hogerhand: de Secretaris-Generaal van het Departement van Binnenlandsche Zaken. * **Toon:** De toon is ambtelijk en kortaf, kenmerkend voor formele correspondentie uit die periode. * **Status:** Het document lijkt een kopie of archiefexemplaar, gezien het dunne papier en de handgeschreven verzendnotitie.

Officiële brief/kennisgeving van een gemeentelijke dienst.

De brief is een formele waarschuwing aan de heer B. Polak betreffende zijn status als marktkoopman (of aspirant-koopman) op de markt aan het Waterlooplein. De Dienst van het Marktwezen stelt vast dat hij zijn "voorkeurskaart" niet regelmatig heeft gebruikt. Volgens de geldende marktreglementen (artikel 10) is dit een grond om zijn inschrijving op de sollicitantenlijst te schrappen. De brief fungeert als een laatste oproep tot verweer: Polak wordt gesommeerd om twee dagen later (7 augustus 1940) bij de inspecteur te verschijnen om de situatie te bespreken voordat het definitieve besluit tot schrapping wordt genomen.

Een administratief register of namenlijst, vermoedelijk opgesteld tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland.

* **Doel van het document:** Het document dient als registratiesysteem voor de Joodse bevolking van Amsterdam tijdens de bezettingsjaren. De kolommen met straatafkortingen suggereren een geografische administratie. * **Coderingen:** * **"N"** staat hoogstwaarschijnlijk voor 'Nederlands-Israëlietisch' (Joods). * **"A"** zou kunnen duiden op 'Andere' of 'Arisch' (vaak gebruikt bij gemengde huwelijken of uitzonderingsstatussen). * De kolom **"Am. v."** bevat vinkjes bij bepaalde personen, wat mogelijk 'Amsterdam Vertrokken' betekent (vaak een eufemisme voor deportatie). * De groene/blauwe nummers met een **"X"** refereren waarschijnlijk aan transportnummers of specifieke lijsten (zoals de 'stempel'-lijsten). * **Statusmarkers:** De rode cirkels met nummers (21 t/m 24) en de schuine strepen door bepaalde velden wijzen op administratieve updates, mogelijk naar aanleiding van transporten naar kampen zoals Westerbork.

Boekhoudkundig overzicht (lijst van openstaande vorderingen/debiteuren).

* **Administratieve structuur:** Het document is een klassieke saldilijst uit een grootboek. De bedragen achter de namen zijn de openstaande schulden van klanten (debiteuren). De aanduiding **"CR."** staat voor Credit, wat betekent dat deze specifieke klanten een tegoed hadden of meer hadden betaald dan gefactureerd. * **Bedragen:** De bedragen variëren van zeer klein (bijv. Mark p/a Walg met f 0,03) tot aanzienlijk voor die tijd (bijv. N.V. A.J. de Graaf met f 1388,66). Het eindtotaal van deze pagina is f 7610,56. * **Handgeschreven toevoegingen:** Er zijn diverse correcties en aantekeningen zichtbaar. De omkaderde namen (Hoogland, H. Sons) en de handgeschreven bedragen (9.20 bij de Ruiter) duiden op een controle van de boekhouding of een latere mutatie. De "x" voor het bedrag van I. Velmans suggereert een vinkje of een onduidelijkheid. * **Bedrijfsactiviteit:** Gezien de stempel van de "Nederlandsche Veiling van Land- & Tuinbouwproducten" betreft dit de handel in groenten, fruit of bloemen in Amsterdam. ---

Boekhoudkundig overzicht (debiteurenlijst)

* **Administratieve context:** Het betreft een lijst van openstaande posten (debiteuren) van een koelhuis in Amsterdam, gedateerd september 1941. De bedragen variëren van enkele centen tot honderden guldens. * **Structuur:** De namen staan grotendeels op alfabetische volgorde (per kolom). Enkele namen zijn gegroepeerd met toevoegingen zoals "Walg" of "Keizer", wat kan duiden op filialen of overkoepelende rekeningen. * **Handgeschreven toevoegingen:** Er zijn diverse rode en zwarte vinkjes geplaatst bij grotere bedragen, wat wijst op een controleproces. Bij de naam "Dijkstra" is handgeschreven "6.51" toegevoegd. * **Bedrijfsvoering:** Het document is officieel ondertekend door de directeur van de exploitatiemaatschappij van het koelhuis op de Centrale Markt in Amsterdam.

Administratieve balans/debiteurenlijst.

Het document is een overzicht van openstaande schulden van diverse handelaren en particulieren aan een koelhuis, gedateerd oktober 1941. De lijst bevat honderden namen met de bijbehorende bedragen in guldens. Opvallend zijn de handgeschreven correcties: 1. **Rode strepen:** Meerdere grote posten (zoals N.V. Beugel, N.V. v.d. Brink, J. de Geus) zijn met een dikke rode potloodstreep doorgehaald. Dit duidt er vaak op dat de schuld is voldaan, afgeboekt, of dat het dossier is overgedragen. 2. **CR (Credit):** Sommige posten, zoals L. de Hond en B. Walg, zijn gemarkeerd als credit (het koelhuis is hen geld verschuldigd). 3. **Totalen:** Onderaan is een handgeschreven eindtotaal van *f* 13745,41 vermeld, dat later is doorgehaald.

Een getypte lijst met saldi (openstaande bedragen).

Dit document is een administratief overzicht van de saldi van een Amsterdamse veilingorganisatie op 30 november 1941. Het betreft waarschijnlijk debiteuren- en crediteurenposities. De afkorting "CR." bij sommige bedragen duidt op een credit-saldo (een te goed voor de genoemde partij). De lijst bevat namen van diverse aard: individuele handelaren, familiebedrijven (Gebr., & Co.), grotere ondernemingen (N.V.) en gemeentelijke instellingen (Binnengasthuis, Westergashuis). De handgeschreven doorhalingen en correcties wijzen op een actieve controle van de boekhouding. Het document is officieel ondertekend en gestempeld door de directie van de veiling, die gevestigd was op de Centrale Markt in Amsterdam.

Document

Dit document is een officieel uittreksel (extract) van een besluit van het College van Burgemeester en Wethouders (B&W) van Amsterdam, gedateerd 21 februari 1941. De kern van het besluit is de vervanging van drie leden van de Commissie van Advies voor de Centrale Markt. **Belangrijke observaties:** 1. **De namen:** De vertrekkende leden zijn M.E. Neeter, S. Presser en B. Polak. Dit zijn namen die onmiskenbaar duiden op een Joodse achtergrond. 2. **De juridische grondslag:** Er wordt verwezen naar een circulaire van de Secretaris-Generaal van Binnenlandse Zaken van 27 november 1940 betreffende "Ambtenarenzaken". 3. **De timing:** Het besluit valt exact drie maanden na de beruchte circulaire waarin de verwijdering van Joodse ambtenaren en personen in openbare functies werd voorbereid (de zgn. Ariërverklaring). Het is bovendien slechts vier dagen voor het uitbreken van de **Februaristaking** (25-26 februari 1941). 4. **Instantie:** De afdeling "Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen" was verantwoordelijk voor de distributie en de markten, cruciale sectoren tijdens de bezetting. Het document toont de bureaucratische efficiëntie waarmee de bezetter, via het Nederlandse ambtelijk apparaat, de Joodse bevolking uit maatschappelijke en adviserende functies verwijderde. ---

Administratief register of kasboek van marktkooplieden/vergunninghouders.

* **Structuur:** Het document is opgezet als een kwantitatief overzicht. Elke rij vertegenwoordigt een handelaar, en de kolommen rechts dienen om de handelstypes te turven. * **Inhoud:** De lijst toont een grote diversiteit aan kleinschalige handel rond de eeuwwisseling, met een sterke nadruk op tweedehands kleding ("2' hands kleeding"), wat met 24 vermeldingen de grootste categorie is. * **Sociaal-economisch:** De overvloed aan Joodse achternamen (zoals Polak, Waterman, Cohen, Casseres, Montezinos) suggereert dat dit register betrekking heeft op een Joodse buurt of markt, zeer waarschijnlijk de Amsterdamse Jodenbuurt (bijv. Waterlooplein of Uilenburg). * **Tijdsspanne:** Hoewel de data ver uit elkaar liggen, lijken de inschrijvingen in een vergelijkbaar handschrift te zijn gedaan, wat kan duiden op een overschrijving uit eerdere registers voor administratieve doeleinden of een langdurig lopend dossier per standplaats.

Formulier voor de opzegging van een vaste marktplaats.

Dit document is een officiële afmelding van een marktkoopman of -vrouw voor een vaste staanplaats op het Waterlooplein in Amsterdam. * **Persoonsgegevens:** De opzegging wordt gedaan door B. Polak. De handtekening vermeldt "B Polak-Broer", wat suggereert dat het hier een gehuwde vrouw betreft (of iemand die namens haar tekent, gezien de toevoeging 'p/o' wat 'per order' kan betekenen). * **Locatie en Plaats:** Het betreft plaats nummer 43 op de markt aan het Waterlooplein, een historisch hart van de Amsterdamse Joodse buurt. * **Chronologie:** De brief is gedagtekend op 7 februari 1941. De opzegging gaat in op 10 februari 1941. De administratieve verwerking (het 'afvoeren') vond plaats in diezelfde week.

Handgeschreven brief (slotfragment).

De tekst vormt de afsluiting van een brief of verzoekschrift waarin de schrijver, B. Polak, om hulp vraagt bij de uitoefening van zijn beroep. De specifieke handelingen die hij noemt — "roepen en tillen" — zijn typerend voor een straatventer of marktkoopman. Het "roepen" verwijst naar het luidkeels aanprijzen van de waren, terwijl het "tillen" duidt op de fysieke belasting van de handel. De dwingende motivatie "anders kan ik mij niet handhaven" onderstreept de ernst van de situatie; zonder deze assistentie vreest de afzender zijn bron van inkomsten te verliezen en sociaal-economisch ten onder te gaan.

Financiële staat / Lijst van debiteuren (openstaande posten).

* **Inhoud:** Het document is een debiteurenlijst van de koelhuisafdeling van de Amsterdamse Groenten- en Fruitveiling. Het toont bedragen die derden nog verschuldigd waren voor het koelen van producten. * **Annotaties:** De toevoeging "C." bij diverse kleine bedragen (die bovendien handmatig zijn omcirkeld) duidt zeer waarschijnlijk op een 'Credit'-saldo (vooruitbetalingen of te verrekenen bedragen). * **Opvallende posten:** * **Wehrmacht:** De Duitse bezettingsmacht staat op de lijst voor een substantieel bedrag van ƒ 519,54. * **Cr. Contr. Dienst:** De Crisis Controle Dienst, belast met de handhaving van prijs- en distributievoorschriften tijdens de oorlog. * **Grote debiteuren:** A.J. de Graaf is met ƒ 1350,33 de grootste schuldenaar. * **Correcties:** De naam "M. Tabak" is handmatig doorgehaald en vervangen door "P.G. Tabak" in de regel eronder.

Saldi-staat (overzicht van openstaande posten/debiteuren).

Dit document is een financiële administratie van het koelhuis van de Centrale Markt in Amsterdam, gedateerd bijna een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Het overzicht toont de openstaande saldi van diverse handelaren en instanties. Enkele opvallende zaken: 1. **Grootte van de schulden:** De grootste debiteuren zijn N.V. P.v. Hoeckel & Zn. (ƒ 3437.23) en N.V. A.J. de Graaf (ƒ 1383.39), wat wijst op grote groothandelsactiviteiten. 2. **Creditposten (CR.):** Verschillende namen hebben een klein creditsaldo (teveel betaald of retour), wat met blauwe inkt is geaccentueerd. 3. **Aanwezigheid Wehrmacht:** De Duitse Wehrmacht staat genoteerd als debiteur voor een aanzienlijk bedrag van ƒ 595.57, wat aantoont dat de bezetter direct gebruikmaakte van de faciliteiten van de Centrale Markt voor de opslag en levering van levensmiddelen. 4. **Joodse namen:** In de lijst komen veel namen voor die historisch geassocieerd worden met de Joodse handelsgemeenschap in Amsterdam (o.a. Agsteribbe, Hakker, Mok, Moffie, Polak, Stodel, Velmans). In maart 1941 waren veel van deze handelaren nog actief, hoewel de anti-Joodse maatregelen van de bezetter reeds in volle gang waren.

Administratief bijblad / registratiekaart (Model No. 14).

Dit document betreft de administratieve afhandeling van het ontslag of de verwijdering van een ambtenaar, aangeduid als "B. Polak", woonachtig in de Amsterdamse wijk Uilenburg. De kern van de mutatie is de instructie **"afvoeren amb."** (ambtenaar) met ingang van (**m.i.v.**) 23 februari 1941. De opeenvolging van data en parafen laat de ambtelijke molen zien: 1. **23-2-41:** Ingangsdatum van de mutatie. 2. **24-2-41:** Datum van doorzending. 3. **27-2-41:** De mutatie wordt verwerkt voor het archief ("opbergen"). 4. **1-3-41 & 2-3-41:** Laatste controles en definitieve administratieve afvoer (mogelijk uit een kaartsysteem, aangeduid met "cw"). De betrokken functionarissen zijn de inspecteur (De Haar) en een uitvoerend ambtenaar (Reygwaert). Het gebruik van verschillende kleuren inkt was destijds gebruikelijk in de administratie om verschillende stadia of afdelingen van de verwerking aan te duiden.

Handgeschreven brief (ingekomen post).

* **Kernboodschap:** De schrijver, B. Polak, protesteert tegen het feit dat zijn staanplaats op de Amsterdamse Zondagsmarkt als 'verlopen' (vervallen) wordt beschouwd. * **Argumentatie:** Polak stelt dat hij nooit een officiële brief of waarschuwing hierover heeft ontvangen. Hij heeft enkel een betalingsverzoek van 90 cent ontvangen, wat inmiddels per postwissel door zijn zoon is voldaan. Hij wijst op een mogelijke administratieve fout ("vergissing") bij het kantoor van het Marktwezen. * **Toon:** De toon is beleefd doch beslist ("u komt tot de conclusie dat ik gelijk heb"). Opvallend is het taalgebruik waarbij "u" vaak als bezittelijk voornaamwoord wordt gebruikt ("u vader", "u kant") in plaats van "uw", wat kenmerkend is voor de sociolectische schrijfwijze van die tijd.

Officiële brief (doorslag/kopie).

* **Inhoud:** In de brief wordt aan de heer B. Polak bevestigd dat de eerdere intrekking van zijn marktplaats op de markt in de Amsterdamse wijk Uilenburg is herroepen. Tevens krijgt hij toestemming om zijn standplaats op de Noordermarkt voor een periode van drie maanden niet te gebruiken (verlof). * **Toon:** Zakelijk en administratief. * **Handgeschreven notities:** De aantekening "Verzonden 14/5" geeft de feitelijke verzenddatum aan. "Uit de kaart" wijst erop dat deze informatie is overgenomen uit of verwerkt in een kaartsysteem van de administratie. * **Locaties:** De genoemde markten (Uilenburg en Noordermarkt) bevinden zich in Amsterdam. De geadresseerde woont echter in Haarlem.

Document

Deze getypte brief is een formeel besluit van een gemeentelijke instantie (waarschijnlijk de Amsterdamse Marktdienst) aan de heer B. Polak. In de brief worden twee zaken bevestigd: 1. **Herstel van rechten:** De eerdere intrekking van Polaks marktplaats op de markt in Uilenburg wordt teruggedraaid. 2. **Verlof:** Polak krijgt toestemming om zijn standplaats op de Noordermarkt gedurende drie maanden niet te bezetten zonder deze te verliezen. De brief is kort en zakelijk van toon. De handgeschreven toevoeging "extra" bovenaan suggereert een speciale status of een extra kopie van het document voor het archief.

Handgeschreven brief (concept of kopie voor dossier).

De brief is een officiële mededeling aan de heer of mevrouw B. Polak. Er worden twee besluiten gecommuniceerd: 1. **Herstel van marktplaats:** Een eerdere intrekking van een staanplaats op de markt in de Uilenburgstraat (Uilenburg) is ongedaan gemaakt. De betrokkene krijgt zijn/haar plek dus terug. 2. **Dispensatie:** De betrokkene krijgt toestemming om voor een periode van drie maanden de toegewezen plaats op de Noordermarkt onbezet te laten ("geen gebruik te maken van") zonder deze te verliezen. Het handschrift is een zakelijk cursief uit de vroege 20e eeuw, geschreven met een vulpen. De toon is strikt formeel.

Getypte brief of administratieve doorslag.

Dit document is een ambtelijke kennisgeving aan een marktkoopman, de heer B. Polak, over een vrijstelling van het betalen van marktgeld. Het betreft de markten op Uilenburg en in de Dapperstraat. Opvallend is de dubbele datering: de brief zelf is van 22 maart 1941, maar onderaan wordt specifiek "23 Februari 1941" genoemd in combinatie met de locaties. Dit suggereert dat de vrijstelling betrekking heeft op (of ingaat vanaf) die specifieke datum in februari. De aanduiding "Extra" en de strakke, zakelijke lay-out zijn typerend voor de bureaucratische afhandeling van marktgerelateerde zaken door de gemeente Amsterdam in die tijd.

Briefkaart (adreszijde).

De briefkaart is een zakelijke correspondentie gericht aan de marktmeester van de Noordermarkt in Amsterdam. De afzender, B. Polak, identificeert zichzelf als een handelaar in "werkmansgoederen" (werkkleding) met een staanplaats op de Noordermarkt. De tekst is met potlood geschreven in een duidelijk, functioneel handschrift. Opvallend is de adressering "p/a Directeur Marktwesen", wat aangeeft dat de correspondentie via de centrale gemeentelijke marktdienst liep. De spelling "Marktwesen" met een 's' was in die tijd een vaker voorkomende variant van het huidige 'Marktwezen'.

Handgeschreven verzoekschrift.

De brief is een formeel verzoek van de heer B. Polak, een markthandelaar woonachtig in Haarlem, gericht aan de gemeentelijke instantie die de Amsterdamse markten beheerde. De schrijver vraagt om een verlenging van de ontheffing (voor minimaal drie maanden) voor het niet bezetten van zijn toegewezen staanplaats op de Noordermarkt. Als specifieke reden voert hij aan dat de handel in zijn productgroep — werkmanskleding — momenteel onvoldoende is om de exploitatie van de standplaats rendabel te maken. Het document is geschreven in een beleefde, enigszins archaïsche stijl die typerend was voor de formele correspondentie uit die tijd (zoals de afsluiting "teken ik mij").

Saldistaat (overzicht van openstaande schulden).

* **Financiële status:** Het document vermeldt debiteuren van het koelhuis. De meeste bedragen zijn klein (onder de 100 gulden), wat wijst op dagelijkse handel en opslag. Er zijn enkele creditfacturen (gemarkeerd met CR.). * **Handgeschreven wijziging:** De post 'P.v.Hoeckel & Zn' met een aanzienlijk bedrag van f 3513,08 is doorgestreept met rode inkt, wat suggereert dat deze schuld is voldaan of verrekend. * **Debiteuren:** De lijst bevat een mix van: * **Overheidsinstellingen:** Gemeente Amsterdam, Binnengasthuis, Wilhelmina Gasthuis (Wilh.gasthuis). * **Bezettingsautoriteiten:** Wehrmacht Verpflegungs-hauptamt (de voedselvoorzieningsdienst van het Duitse leger) en de Deutsche Hilfsverein. * **Bedrijven:** Veel fruithandelaren en transportbedrijven (bijv. Sasfruit, Int.fruitmij). * **Stempel:** De exploitatie van het koelhuis viel onder de N.V. Nederlandsche Veiling van Land- & Tuinbouwproducten, gevestigd aan de Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Food Center-locatie).

Getypte namenlijst met handgeschreven annotaties.

* **Indeling:** Het document is een administratieve lijst, waarschijnlijk bedoeld voor distributie of controle. De Romeinse cijfers achter namen (Olt. II, Olt. III) suggereren verschillende personen met dezelfde naam of verschillende vestigingen/afdelingen. * **Annotaties:** Er zijn diverse handgeschreven correcties in blauwe inkt. De opmerking "groote Nipper op verdeellijst" wijst op een logistieke of administratieve functie van de lijst. * **Adressen:** De adressen beslaan heel Amsterdam, van de Jordaan (Egelantierdwarsstraat) tot Amsterdam-Oost (Retiefstraat, Sumatrastraat) en Noord (Hagedoornweg). Opvallend is de aanwezigheid van adressen in de van oudsher Joodse buurt (Jodenbreestraat, Waterlooplein, Nieuwe Uilenburgstraat).

Administratieve lijst van Joodse grossiers met gegevens over hun gehuurde objecten en toegewezen bewindvoerders.

Dit document is een administratieve neerslag van de **arisering** (het ontnemen van Joods bezit) van de Amsterdamse markthandel tijdens de Duitse bezetting. 1. **Doel van de lijst:** Het document dient om het overzicht te behouden over Joodse ondernemers die faciliteiten (pakhuizen, nissen en standplaatsen) huurden van de gemeente Amsterdam. De focus ligt op de aanwijzing van een *Verwalter* (bewindvoerder) of *Treuhänder-liquidateur*. 2. **Rol van de bewindvoerders:** Deze personen of instanties (zoals de beruchte *Omnia Treuhandgesellschaft*) werden aangesteld om de Joodse bedrijven over te nemen of te liquideren. In de laatste kolom is bij diverse namen expliciet vermeld: "met opdracht tot liquidatie". 3. **Administratieve controle:** De lijst toont hoe de gemeente (Afdeling Marktwezen) nauw samenwerkte met de bezetter om Joodse economische invloed uit te wissen. De handgeschreven wijzigingen (zoals bij M. v. Loggem) wijzen erop dat dit een werkdocument was dat actueel gehouden werd tijdens het proces van onteigening. 4. **Typologie objecten:** De gehuurde objecten variëren van grote pakhuizen (gecodeerd met letters als A, B, E) tot specifieke plaatsen in de markthallen ("Hal" followed by a number).

Doorslag (carbonkopie) van een brief of memorandum op dun, doorschijnend papier. Het document is gefotografeerd vanaf de achterzijde, waardoor de getypte tekst in spiegelbeeld staat.

Dit document is een administratief stuk van de Joodsche Raad voor Amsterdam uit september 1942, een cruciale fase in de deportaties van Joden uit Nederland naar de vernietigingskampen. * **Administratieve strijd om vrijstellingen:** De kern van het document betreft een personeelslijst van een afdeling van de Joodsche Raad (mogelijk gevestigd aan het J.D. Meijerplein). Werken voor de Raad bood in deze periode vaak een tijdelijke vrijstelling van deportatie, een zogenaamde 'Sperre'. De brief dient om deze lijst te formaliseren en te laten controleren. * **Duitse bemoeienis:** De vermelding van "den heer Bomhoff" en de handgeschreven notities over de "Cent. Stell für Jüd. Auswanderung" (Zentralstelle für jüdische Auswanderung) wijzen op de directe controle van de nazi-bezetter. De Zentralstelle, onder leiding van Ferdinand aus der Fünten, was verantwoordelijk voor de praktische uitvoering van de deportaties. * **Handgeschreven notities:** De vragen in de kantlijn ("Kan een eventuele Ausweis maken", "Is de winkelier gesperrd?") tonen de wanhopige zoektocht naar juridische of administratieve bescherming ('gesperrd' zijn) tegen deportatie via officiële identiteitsbewijzen ('Ausweis').

Handgeschreven verzoekschrift/brief.

In deze brief verzoekt een Amsterdamse vrouw om kwijtschelding van marktgeld voor de standplaats van haar man op het Waterlooplein. De kern van haar betoog is dat haar man op 4 augustus 1942 is weggevoerd naar een "werkkamp". Ze legt uit dat de financiële vergoeding die zij vanuit dat kamp ontvangt (indien aanwezig, vaak een schijntje) volstrekt onvoldoende is om de lopende zakelijke kosten, zoals het marktgeld, te dekken. De toon van de brief is uiterst beleefd en formeel ("Weledele Heer", "Dienstwillige Dienaeresse"), wat typerend was voor correspondentie met officiële instanties in die tijd, maar ook een teken van de precaire en afhankelijke positie waarin de schrijfster zich bevond. Het document toont de bureaucratische realiteit van de bezetting: terwijl families uit elkaar werden gerukt, bleven de gemeentelijke belastingen en heffingen doorlopen.

Briefkaart (voorzijde)

* **Formaat:** Het betreft een officiële briefkaart waarbij de frankering achteraf werd verrekend ("Frankeering in afrekening"). Dit type kaart werd vaak gebruikt door instanties of bedrijven voor massale correspondentie. * **Geadresseerde:** De kaart is gericht aan een vrouw, "B. Polak-Haringman". De achternaam Haringman is waarschijnlijk haar geboortenaam. Het doorhalen van "DEN HEER" ten gunste van "MW." wijst op een standaardformulier dat voor zowel mannen als vrouwen bruikbaar was. * **Locatie:** Waterlooplein 78 III (derde verdieping) bevond zich in het hart van de oude Joodse buurt van Amsterdam. "Wijk 1" verwijst naar de toenmalige administratieve of postale indeling van de stad.

Handgeschreven ambtelijke notitie op een dossierstuk of systeemkaart.

De notitie betreft de administratieve afhandeling van een financiële post (mogelijk een belasting, heffing of boete) van 500 gulden op naam van Irma B. Polak. Er wordt een formeel voorstel gedaan om de helft van dit bedrag (250 gulden) kwijt te schelden. De juridische basis hiervoor is "artikel 10" (vermoedelijk van een specifieke bezettingsverordening) en subjectieve "gronden van billijkheid". Cruciaal is de expliciete vermelding van de "liquidatie van joodsche grossiers", wat het document direct linkt aan de economische uitsluiting en onteigening van Joden tijdens de bezetting. De rode aantekening "M. i. accoord" (Mijns inziens akkoord) geeft de goedkeuring van een toezichthoudend ambtenaar aan.

Zakelijke brief/opzeggingsbrief.

* **Inhoud:** De brief betreft de formele opzegging van de huur van een standplaats in de hal van de Centrale Markt in Amsterdam door de Firma B. Polak, met ingang van 1 juli 1942. * **Taalgebruik:** Formeel Nederlands met de destijds gebruikelijke spelling (bijv. "Mynheer", "prys", "continueeren"). * **Administratieve verwerking:** De brief bevat sporen van intensieve administratieve afhandeling. De stempel "M. 1942 30/6" duidt op de datum van ontvangst (één dag na verzending). De aantekening "Aangeteekend" bevestigt dat het een officieel stuk betrof. De rode notitie "Geboekt" geeft aan dat de opzegging is verwerkt in de administratie van de markt.

Interne ambtelijke notitie (waarschijnlijk Gemeente Amsterdam, afdeling Marktwezen of Grondzaken).

De notitie legt een administratief geschil bloot betreffende de opzegging van een pacht- of huurovereenkomst van een zekere B. Polak. Vanwege een te laat ingediend voorstel (veroorzaakt door vakantie van ambtenaren) is de opzegging die op 29 juni 1942 plaatsvond, niet tijdig verwerkt. De wethouder weigert echter terug te komen op zijn besluit, waardoor Polak "ten onrechte" wordt aangeslagen voor een extra maand 'plaatsgeld' ter waarde van f 41,67. De opsteller van de notitie uit zijn frustratie ("Kunnen we toch niet doen!?") en wijst op de praktische onmogelijkheid van inning: de Treuhander die het vermogen van Polak beheert, geeft aan geen middelen meer te hebben. Er wordt geadviseerd de zaak als oninbaar te verklaren en over te dragen aan de Afdeling Proceszaken.

Getypte brief (doorslag of kopie) op grauw papier.

Dit document is een zakelijke mededeling betreffende een openstaande schuld voor marktgeld (het "bezetten van een plaats in de hal"). De brief is gericht aan L.H. Buys, die optreedt als "bewindvoerder" van de Firma B. Polak. Uit de tekst blijkt dat er een berekening heeft plaatsgevonden op basis van een eerdere instructie (missive) van de Burgemeester van Amsterdam. De rekensom is als volgt: * Verschuldigd bedrag (na ontheffing): ƒ 291,70 * Reeds betaald: ƒ 250,03 * Restantbedrag: ƒ 41,67 De directeur kondigt aan dat dit bedrag binnenkort "gedisponeerd" (geïnd) zal worden bij het kantoor van de bewindvoerder.

Officiële brief/kennisgeving op briefpapier van de Joodsche Raad.

* **Inhoud:** De brief is een formele kennisgeving van een adreswijziging. De Afdeling Groentedistributie van de Joodsche Raad verhuist van de Nieuwe Heerengracht naar het Waterlooplein (Gebouw Diligentia). * **Vorm:** Getypte brief op officieel briefpapier. De toon is zakelijk en beleefd ("WelEd. Heer", "Hoogachtend"). * **Opvallende details:** * De namen van de voorzitters van de landelijke Joodse Raad, Asscher en Cohen, staan bovenaan het briefpapier vermeld. * Er is een rode handgeschreven paraaf/vinkje zichtbaar rechtsboven. * De ondertekening bevat een handgeschreven paraaf in potlood bij "Hoogachtend". * Op de achtergrond is een vage stempel of watermerk zichtbaar (mogelijk "EXHIBIT").

Getypte ambtelijke brief (pagina 3).

Dit document is de derde pagina van een rapport of brief gericht aan de Amsterdamse wethouder van Levensmiddelen. De tekst betreft de uitgifte van een "Genehmigung" (Duitse vergunning) aan zeven Joodse handelaren om veilingen te mogen bezoeken. De genoemde namen zijn: 1. **S. Wijnschenk** 2. **B. Polak** 3. **Bakker** 4. **H. Piller** 5. **S. Italiaander** 6. **L. Presser** 7. **J. Bosboom** (specifiek voor aardappelen) De kern van de passage is de verwondering over de herkomst van deze vergunningen. De schrijver merkt op dat de handelaren er niet om gevraagd hebben en dat zelfs de Joodsche Raad niet weet waar de vergunningen vandaan komen of waarom ze zijn verstrekt. Het gebruik van de Duitse term "Genehmigung" wijst op een directe bemoeienis of verordening van de bezettingsmacht.

Document

Dit document is een zakelijke notitie van een telefoongesprek. De inhoud betreft een mededeling van een "Hr. Bakker" over een verkregen uitstel of verlenging voor een groep van zeven handelaren ("grossiers"). Zij hebben toestemming gekregen om tot 31 januari (1942) deel te blijven nemen aan veilingen. De lijst met namen is opvallend: **Bakker, B. Polak, J. Wynschenk, Italiaander, L. Presser, Bosboom** en **Piller**. Veel van deze namen (zoals Polak, Wynschenk, Italiaander, Presser en Piller) zijn veelvoorkomende namen binnen de Nederlands-Joodse gemeenschap van die tijd. De noodzaak om expliciet toestemming of verlenging te vragen voor het uitoefenen van een beroep (het bezoeken van veilingen) duidt op de beperkende maatregelen die tijdens de bezetting aan specifieke groepen werden opgelegd.

Document

Dit document is een officiële brief van de Joodsche Raad aan de Duitse bezettingsautoriteiten. In de brief doet de Raad een formeel voorstel ("Auftragsgemäss beantragen wir") voor de samenstelling van een commissie voor de groentedetailhandel (*Gemüsekleinhandel*). Er worden vijf namen van mogelijke leden genoemd, inclusief hun privéadressen en hun zakelijke achtergrond (vaak mede-eigenaren van bestaande firma's). Als voorzitter van deze commissie wordt Dr. A. van der Laan voorgedragen. De keuze voor Van der Laan wordt gemotiveerd door zijn functie als Algemeen Secretaris van de Joodsche Raad en zijn eerdere ervaring als directeur van het Amsterdamse Marktwezen. De toon van de brief is strikt formeel en geschreven in het Duits, de taal van de bezetter.

Getypt verslag (resumé) van een ambtelijke bespreking.

Dit document is een kil, ambtelijk verslag van de uitvoering van de anti-Joodse maatregelen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het illustreert de bureaucratische precisie waarmee de economische uitsluiting van Joden werd georganiseerd. De kernpunten uit de tekst zijn: 1. **Segregatie:** Er wordt gesproken over een "absolute scheiding" tussen Joodse en niet-Joodse handel. 2. **Economische wurging:** De Joodse handelaren wijzen terecht op de onmogelijkheid van hun voortbestaan. Met slechts 200 Joodse detailhandelaren als afzetmarkt voor 50 groothandelaren, en het dreigende verbod om zelf op veilingen in te kopen, wordt hun broodwinning de facto vernietigd. 3. **Ontmenselijking door logistiek:** De gemeente stelt een "sportterrein" (Keucheniusstraat) voor zonder enige faciliteiten of beschutting tegen het weer, terwijl bestaande loodsen (Pier E) worden geweigerd omdat deze voor de Duitse Weermacht bestemd zijn. 4. **Terminologie:** Het gebruik van de term "Ariseering" (arisering) duidt direct op de nationaalsocialistische ideologie van het onteigenen van Joods bezit.

1/4 '39.- L. S. Mw. Swüerde - Mol St. Ant. Breestr. 74, moet onder gewende behandeling blijven is de specialist WPolak.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve indexkaart / registratiekaart. * **Persoon:** J. Polak, geboren 10 maart 1890. * **Locatie:** Uilenburg, Amsterdam. * **Datum:** Oktober/november 1939 - februari 1940. * **Instelling:** Onbekend, mogelijk werkverschaffing of sociale steun.

# TRANSCRIPTIE A. Polak plaats 91 Uilenburg R. Polak-Abram plaats 224 K.C. Op andere markten geen vaste plaats en staat niet ingeschreven - d. 17/12 '41

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven in rode inkt, rechtsboven:] *H. Muller* [Handgeschreven in rode inkt, middenboven:] *Verzonden 4/9* [Rechtsboven:] M/HB. den Heer L.H. Buys, Bewindvoerder der Fa. B. Polak Kantoor Hal 86, Centrale Markt, <u>A l h i e r .</u> 37/85/4 M. 2 September 1942. In aansluiting op de missive van den Burgemeester van Amsterdam d.d. 18 Augustus 1942 No. 697 L.M.1942., deel...

# TRANSCRIPTIE den Heer L. H. Buys. Bewindvoerder over Fa B. Polak Kantoor Stal op Centrale Markt alhier In aansluiting op de missive van den Burgemeester van Amsterdam d.d. 18 Augustus 1942. No 697. 4M 1942. deel ik U mede, dat de Fa. B. Polak, na aftrek van de aan haar verleende ontheffing, voor het bezetten van een plaats in de hal gedurende het kalenderjaar 1942 verschuldigd was f 291.70 Zij...