Getypte brief (doorslag of origineel op officieel papier). 20 februari 1940. vP/G.

37/30/2 M

(Handgeschreven:) Verzonden 20/2-'40

20 Februari 1940.

den Edel Groot Achtbaren Heer
Mr.Dr.J.A.van Thiel,
Procureur-Generaal by het
Gerechtshof te AMSTERDAM.

Hoog Geachte Heer Van Thiel,

Overeenkomstig onze telephonische afspraak van hedenmorgen heb ik de eer U in bylage dezes een exemplaar van het "Nationale Dagblad" van 18 Januari jl. te doen toe-komen.

De betiteling van "joden" en "marxisten", hoe on-juist ook, voor wat my persoonlyk betreft, is waarschynlyk niet objectief beleedigend.

Van meer belang is het feit, dat drie met name genoemde ambtenaren, namelyk Dr.A.van der Laan, Mr.A.van Praag en J.Broerse, resp. Directeur, Secretaris en Bedryfs-chef van het Marktwezen der Gemeente Amsterdam, van terreur en broodroof worden beschuldigd, in de navolgende passages van het bedoelde artikel:

"Overigens schynen deze heeren zich thans zoo
"weinig op hun gemak te voelen, dat ze iederen nationaal-
"socialist, als ze even kunnen, broodeloos maken en van
"de Markt verwyderen. Terreur is altyd een probaat middel
"geweest om ongewenschte bezoekers weg te werken en eigen
"onkunde en ongeschiktheid te verbergen.

"Wy gelooven dat de boven geschetste nalatigheid
"de maat wel heeft doen overloopen. Ieder stadsbestuur * Inhoud: De brief fungeert als een officiële begeleiding bij het indienen van een bewijsstuk (een exemplaar van het NSB-dagblad) naar aanleiding van een telefonisch onderhoud. De schrijver kaart aan dat ambtenaren van het Amsterdamse Marktwezen in de krant worden beschuldigd van "terreur en broodroof" tegen nationaalsocialisten.
* Taalgebruik: Het taalgebruik is uiterst formeel en juridisch van aard ("den Edel Groot Achtbaren Heer", "in bylage dezes"). Opvallend is de nuchtere toon waarmee de termen "joden" en "marxisten" worden afgedaan als waarschijnlijk niet juridisch "beledigend", om de focus te verleggen naar de zwaardere beschuldiging van ambtsmisbruik (terreur).
* Belanghebbenden: De genoemde ambtenaren zijn Dr. A. van der Laan (Directeur), Mr. A. van Praag (Secretaris) en J. Broerse (Bedrijfschef). De aanval richt zich specifiek op het beheer van de Amsterdamse markten. * Tijdsgeest: Februari 1940 is slechts drie maanden voor de Duitse inval in Nederland. De spanning tussen de NSB (die het Nationale Dagblad uitgaf) en het Nederlandse overheidsapparaat was op een kookpunt. De NSB probeerde stelselmatig ambtenaren in diskrediet te brengen, zeker als zij een Joodse achtergrond hadden (zoals Mr. A. van Praag) of als "links" werden bestempeld.
* Juridische context: Jan van Thiel, de procureur-generaal, stond bekend als een gezagsgetrouwe maar standvastige jurist die later in de oorlog door de bezetter zou worden ontslagen vanwege zijn weigering mee te werken aan de nazificatie van de politie. Deze brief toont hoe de Nederlandse autoriteiten vlak voor de oorlog probeerden om te gaan met de opruiende retoriek van de NSB-pers via de officiële juridische weg.
* Het Marktwezen: De markten in Amsterdam waren een brandpunt van sociaal-economische spanningen. Door ambtenaren te beschuldigen van het weren van nationaalsocialisten ("broodroof"), probeerde de NSB zichzelf te presenteren als slachtoffer van een partijdige overheid.