Ambtelijke correspondentie (brief). 17 december 1940. De Chef-Marktopzichter, Amsterdam. De Bedrijfschef van de Centrale Markt (C.M.), Amsterdam. [Header - gestempeld en geschreven]
No 37/59/28 M. 1940 20/12

Amsterdam, 17 December 1940.

Onder terugzending van bijgaand rapport, uitgebracht door Controleur Dijkema, onder No 37/59/27 M '40, deel ik U het volgende mede.

S. Bak grossier in groente en fruit, wonende te Edam, is bij mij sinds langen tijd bekend als leurder bij de winkeliers over het Y. Winkelier S. Preeker, Gentiaanstraat no 7 en Th. v. Lier Azaliastraat 66, worden door hem bediend.

Beiden werden op 6 Augustus '40 door mij persoonlijk gewaarschuwd tegen het koopen van grossiers die niet op de C.M. zijn gevestigd. Aan hen werd voor dit jaar een kooperskaart voor de Centrale-Markt uitgereikt.

Ik adviseer U naar aanleiding van de door Controleur Dijkema geconstateerde overtredingen hen voorwaardelijk voor één dag van de C.M. uit te sluiten. Het verdient wellicht aanbeveling de bevoegde instantie te Haarlem te adviseeren aan S. Bak geen benzine te verstrekken voor het vervoer van goederen naar Amsterdam.

De Chef-Marktopzichter,
[Handtekening: J. Oskamp]

[Linker- en onderzijde - handgeschreven aantekeningen]
Gez. [Gezien]

Den Heer
Bedrijfschef C.M.
Alhier.

[Handtekening/Paraaf met datum 27/12/40]

[In rood potlood:]
37/59/29 af/ S. Preeker
37/59/20 af/ Th. v. Lier
37/59/30 af/ Rijshouwerinsp.

[In blauw potlood:]
model briefje aan winkeliers: 1 dag voorw. [voorwaardelijk]
modelbriefje aan verkeersinsp. [verkeersinspectie] voorstel intrekking rijvergunning Bak Dit document is een rapportage van de Chef-Marktopzichter over de handhaving van handelsregels tijdens de vroege fase van de Duitse bezetting. De kern van de zaak is de omzeiling van de Centrale Markt (C.M.) in Amsterdam.

• De overtreding: Grossier S. Bak uit Edam leverde direct aan winkeliers in Amsterdam-Noord ("over het Y") zonder via de Centrale Markt te gaan. Dit werd beschouwd als "leuren".
• De maatregelen: Er wordt een tweeledige straf voorgesteld. Ten eerste een voorwaardelijke schorsing van één dag voor de kopende winkeliers (Preeker en Van Lier). Ten tweede een veel zwaardere economische sanctie voor de grossier: het stopzetten van zijn benzinetoewijzing.

• Handhaving: De handgeschreven notities onderaan tonen de bureaucratische afhandeling. Er zijn "modelbriefjes" opgesteld om de straffen officieel te communiceren aan de betrokkenen en de verkeersinspectie. Het document dateert van december 1940, ruim een half jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode werd de controle op de voedselvoorziening en distributie extreem aangescherpt.

• Centrale Markt: De C.M. was het centrale punt waar de overheid toezicht kon houden op prijzen en distributie. Handel buiten de markt om ondermijnde de grip van de bezetter en de Nederlandse autoriteiten op de voedselketen.

• Schaarsche en Distributie: De suggestie om Bak geen benzine meer te verstrekken is kenmerkend voor de oorlogstijd. Brandstof was op de bon en de toewijzing ervan werd gebruikt als drukmiddel om naleving van wetten en regels af te dwingen.
• Locatie: De genoemde straten (Gentiaanstraat en Azaliastraat) liggen in de Gentiaanbuurt en de Bloemenbuurt in Amsterdam-Noord. De term "over het Y" was de gangbare aanduiding voor dit stadsdeel.
• Bureaucratie in Oorlogstijd: Het document laat zien hoe het Nederlandse overheidsapparaat (de marktopzicht en controleurs) onder de nieuwe orde bleef functioneren en streng optrad tegen economische overtredingen die de distributiebalans konden verstoren.