Getypte ambtelijke brief met handgeschreven kanttekening. 7 september 1940. De Directeur (vermoedelijk van de Gemeentelijke Markt- of Voedselvoorzieningsdienst Amsterdam). Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen te Amsterdam. [Handgeschreven, bovenaan midden:] extra

vdL/HG.

37/118/3 M.
7 September 1940.

Aanvoer mosselen en haring
uit Denemarken.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Naar aanleiding van Uw missive d.d. 17 Augustus jl. No. 714 L.M. (1940) heb ik de eer U het volgende mede te deelen.

Aankoop van haring in Denemarken: Zoocals ik in de vergadering van de Commissie voor Visch, gehouden op 27 Augustus jl. reeds heb medegedeeld, is de Visscherijcentrale te Den Haag niet bereid om mede te werken tot extra-invoer van haring uit Denemarken voor Amsterdam. Zij kan zulks niet doen, omdat deze import zeer beperkt is door de groote aankoopen van Duitschland. Het geringe voor Nederland beschikbare quantum heeft de Visscherijcentrale daarom moeten toewijzen aan de van ouds bekende importeurs van visch uit Denemarken, wien daarvoor consenten worden afgegeven. Op verzoek van de Commissie voor Visch heb ik deze quaestie andermaal, namelijk op 29 Augustus jl. met de Visscherijcentrale besproken. Daarbij is mij gebleken, dat de aanvoer van haring uit Denemarken eerstdaags op order van hoogerhand nog strenger zal worden beperkt en geregeld, namelijk tegen vastgestelde prijzen en uitsluitend op consent. In deze regeling is beslist geen plaats voor extra-aanvoeren door de Gemeente Amsterdam of door niet-rechthebbenden op consenten.

Mosselen: Zooals reeds door een communiqué Uwerzijds aan de Pers is bekend gemaakt, is de aanvoer van Zeeuwsche mosselen te Amsterdam op 3 September jl. begonnen. De eerste resultaten zijn niet ongunstig, ofschoon dien dag groote partijen onverkocht zijn gebleven en daarna zelfs gedeeltelijk afgekeurd voor de consumptie. Daar zoowel door grossiers als door den Nederlandschen Bond van Kleinhandelaren in het Visch- en Haringbedrijf in veel te ruime mate mosselen waren aangevoerd – waartegen ik gewaarschuwd heb – kon niet alles verkocht worden en moest een deel, in verband met de warmte van de laatste dagen, worden afgekeurd. Desniettemin zal de aanvoer van dit belangrijke volksvoedsel in de komende week worden voortgezet en zal op 12 September a.s. vanwege het Mosselen Verkoopkantoor te Bergen op Zoom de verdere propaganda voor het gebruik van mosselen te Amsterdam worden ingeleid met een demonstratie.

De Directeur, * Kernboodschap: De brief informeert de wethouder over de bemoeilijkte voedselvoorziening in Amsterdam, specifiek wat betreft haring en mosselen. Voor haring is er sprake van schaarste en centrale obstructie; voor mosselen is er sprake van logistieke problemen en bederf.
* Haringproblematiek: De Visscherijcentrale weigert extra import voor Amsterdam. De reden is direct gerelateerd aan de oorlogssituatie: Duitsland koopt de Deense haringvoorraden op ("groote aankoopen van Duitschland"). Hieruit blijkt de directe economische druk van de bezetter op de Nederlandse voedselvoorraad. Er wordt een strenger 'consentenstelsel' (vergunningstelsel) aangekondigd.
* Mosselenproblematiek: In tegenstelling tot de haring is er bij de mosselen juist een overschot aan aanvoer geweest ("in veel te ruime mate"). Door een combinatie van gebrekkige afstemming door handelaren en warm weer is een aanzienlijk deel bedorven en afgekeurd.
* Institutionele spanning: Er is een duidelijke spanning zichtbaar tussen de gemeentelijke wens om de stad te voeden en de centrale sturing vanuit Den Haag ("Visscherijcentrale") en "hoogerhand" (de bezettingsautoriteiten of hun gemachtigden). Dit document stamt uit september 1940, slechts vier maanden na de Nederlandse capitulatie. Het illustreert de vroege fase van de Duitse bezetting, waarin de distributie en schaarste van goederen steeds nijpender werden.

De "Visscherijcentrale" was een van de crisisinstellingen die de handel in levensmiddelen moesten reguleren. De vermelding dat de haring naar Duitsland gaat, is tekenend voor de Ausplünderung (leegroof) van de bezette gebieden ten bate van de Duitse oorlogsmachine. Mosselen werden in deze tijd gepromoot als een goedkoop en beschikbaar alternatief voor andere eiwitbronnen die op de bon gingen ("volksvoedsel"). De geplande "propaganda" en demonstratie door het Mosselen Verkoopkantoor uit Bergen op Zoom wijst op een actieve overheidscampagne om de eetgewoonten van de Amsterdamse bevolking bij te sturen in tijden van schaarste.