Administratief bijblad/notitie betreffende een onderzoek. 30 juli 1940 (verzending) tot 23 augustus 1940 (archivering). [Stempel linksboven]
BIJBLAD VAN:
M. No. 53/44/1 1940
DOORGEZONDEN: 30/7

[Handgeschreven rechtsboven]
Vr. Jochems onderzoek
30/7-40
[Paraaf]

[Hoofdtekst handgeschreven]
Uit onderzoek blijkt dat aardappelverwerker
G. Brinkman die geregeld bij Saarlberg werkt
af en toe ’s avonds een zekere Willem Tol
medeneemt om ledige kisten af te laden.
Tol moet in werkverschaffing volgens Brinkman
arbeiden. Saarlberg zelf weet van deze werkkracht
niets af.

[Ondertekening rechtsonder]
Jochems [?]

[Handgeschreven onderaan]
afgedaan
21/8-40
[Paraaf]

opb [opgeborgen]
23-8-40
[Paraaf]

[Drukwerk linksonder]
Alg. Zaken Model No. 14
10.000-10-1937-1016 De notitie betreft een kort verslag van een onderzoek naar onregelmatigheden op de werkvloer bij de firma Saarlberg. Een vaste medewerker, de aardappelverwerker G. Brinkman, blijkt ’s avonds hulp in te schakelen van een zekere Willem Tol voor het lossen van lege kisten.

Het kritieke punt in de rapportage is dat Tol volgens Brinkman in de "werkverschaffing" zou zitten. De eigenaar, Saarlberg, is niet op de hoogte van de aanwezigheid van Tol. De notitie dient om deze situatie vast te leggen, waarna het dossier op 21 augustus 1940 als "afgedaan" wordt beschouwd en op 23 augustus wordt opgeborgen. Dit document stamt uit juli/augustus 1940, de vroege maanden van de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. De vermelding van de "werkverschaffing" is historisch significant. De werkverschaffing was een systeem van gedwongen tewerkstelling voor werklozen dat al voor de oorlog bestond, maar door de bezetter strenger werd gecontroleerd en later werd ingezet voor de Duitse oorlogseconomie (Arbeitseinsatz).

De controle op wie waar werkte was in deze periode zeer streng. Het feit dat iemand die officieel in de werkverschaffing zat, elders "zwart" of officieus bijverdiende, was een zaak voor de autoriteiten. Dit document illustreert de fijnmazige administratieve controle en de surveillance op de arbeidsmarkt in het eerste jaar van de bezetting. G. Brinkman Willem Tol Saarlberg Jochems.