Brief / Formeel verzoekschrift op officieel gevangenisformulier (Model No. 45). Augustus 1940 (stempel duidt op ontvangst op 21 augustus 1940). J. van den Berg, Orteliusstraat 243 I, Amsterdam-West. [Gedrukt kader bovenaan:]
LEES DIT! Model No. 45. S.G.S. 1872 - Gev. 1933.
Bij briefwisseling met verpleegden en gevangenen moet de naam en voornaam bovenaan IN den brief vermeld staan; op het adres mag die naam NIET voorkomen.
Het adres is: AAN No. D 1/8
GEVANGENIS RIJSKWERKINRICHTING te AMSTERDAM.
Ongefrankeerde brieven aan verpleegden en gevangen worden NIET aangenomen. - POSTZEGELS en COUPONS mogen NIET worden toegezonden. - De toezending van geld geschiedt per POSTWISSEL. De veroordeelden mogen over de toegezonden wordende gelden niet beschikken vóór ontslag.

[Handgeschreven tekst:]

In de linkerbovenhoek (boven de perforatie):
in deze zie
Helletter.

Rechtsboven:
J.F. van den Berg
Serie 4 No 114
Orteliusstraat 243 I
A’dam W.

M.:
Omstandigheden van „bijzondere” aard
- zie boven de perforatie -, beletten mij de, met de
vertraging in verband staande financieele
formeele verplichtingen, na te komen.
Met een, uiteraard gewettigd, beroep
op overmacht, verzoek ik U beleefd met een en
ander rekening te willen houden en mij tot ultimo
Augustus ’40 dispensatie te verlenen, daar ik in de
voorziening van mijn onderhoud op de vergunning ben
aangewezen.
Bij voorbaat dankend
uw,
J van den Berg.

N.B.:
Ten overvloede nogmaals
het nummer der vergunning:
Serie 4. nr: 114.

[Stempel onderaan:]
Nº 72/23/1 M. 1940 21/8

--- * Inhoud: De brief is een verzoek om uitstel (dispensatie) voor financiële verplichtingen tot eind augustus 1940. De afzender, J. van den Berg, handelt waarschijnlijk namens of voor de gedetineerde J.F. van den Berg. Er wordt een beroep gedaan op "overmacht" door "omstandigheden van bijzondere aard".
* Kernpunt: De betrokkene is voor zijn levensonderhoud afhankelijk van een specifieke vergunning (Serie 4, nr. 114). Door de detentie of de actuele tijdgeest kunnen de bijbehorende formele verplichtingen (waarschijnlijk leges of administratieve verlengingen) niet tijdig worden voldaan.
* Schrijfstijl: De toon is uiterst formeel en juridisch correct ("uiteraard gewettigd beroep op overmacht"), wat wijst op een schrijver met enige kennis van zaken of een zeer consciëntieuze burger. * Historische periode: De brief is gedateerd in augustus 1940, slechts drie maanden na de Nederlandse capitulatie en het begin van de Duitse bezetting. De "omstandigheden van bijzondere aard" kunnen direct verwijzen naar de ontwrichting van het dagelijks leven door de oorlogssituatie.
* Locatie: De Rijkswerkinrichting in Amsterdam was in die tijd een plek waar niet alleen strafrechtelijk veroordeelden, maar ook "asocialen", landlopers en bedelaars werden ondergebracht.
* Administratieve regels: Het document illustreert de strikte censuur en privacyregels van het gevangeniswezen: namen mochten niet op de buitenkant van enveloppen staan (om stigmatisering te voorkomen), enkel een administratienummer (hier D 1/8).
* De vergunning: Het vermelden van een vergunningsnummer voor levensonderhoud suggereert dat het hier gaat om een marktvergunning, een ventvergunning of een ander type vergunning voor kleinschalige zelfstandige arbeid, die cruciaal was om na vrijlating niet opnieuw in de armoede (en dus de inrichting) te belanden.