Getypte ambtelijke brief/rapport. 21 november 1940. "De Directeur" (instelling niet expliciet vermeld, mogelijk Gemeentelijke Dienst). Extra [handgeschreven]

VP/HG.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

72/27/11 M.
21 November 1940.

Telling van het aantal
venters, dat op straat
is aangetroffen.

Ten vervolge op mijn rapport d.d. 8 October jl. (No. 72/27/10 M.) heb ik de eer U te berichten, dat dezerzijds - overeenkomstig Uw opdracht - is onderzocht bij de Gemeente Arbeidsbeurs, hoe velen van de 1673 venters, die in de periode van 3 tot en met 14 September jl. niet werden aangetroffen in de werkverschaffing waren opgenomen of in Duitschland waren te werk gesteld. Gebleken is, dat in de werkverschaffing waren opgenomen: 26 van de bedoelde venters en dat 25 in Duitschland werkzaam waren.

De Directeur, Dit document is een ambtelijk rapport over de controle op een specifieke beroepsgroep: de straatventers. Het rapport bouwt voort op een eerdere telling in september 1940, waarbij 1673 venters zijn geregistreerd. De directeur rapporteert aan de wethouder over de resultaten van een check bij de Gemeentelijke Arbeidsbeurs.

Opvallend is de disproportie in de cijfers: van de 1673 venters zijn er slechts 51 (26 in de werkverschaffing en 25 in Duitsland) via officiële arbeidsorganen traceerbaar. Dit impliceert dat de overgrote meerderheid van deze groep op dat moment buiten de directe controle van de officiële arbeidsbemiddeling viel, ofwel zelfstandig bleef venten of elders werk had gevonden. De toon van het document is strikt zakelijk en administratief. Het document dateert van november 1940, enkele maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland (mei 1940). In deze vroege fase van de bezetting begon de overheid (onder druk van de bezetter) de controle op de arbeidsmarkt te verscherpen.

• Werkverschaffing: Dit was een systeem van gesubsidieerde arbeid voor werklozen, vaak zwaar handwerk, dat al in de jaren '30 bestond maar door de bezetter werd voortgezet en later strenger werd ingezet.
• Arbeid in Duitsland: In 1940 was het werken in Duitsland (de Arbeitseinsatz) nog grotendeels op vrijwillige basis of via zachte drang, hoewel de druk op werklozen om daarheen te gaan snel toenam.
• Controle op venters: Straatventers werden vaak gezien als een "ongecontroleerde" groep die lastig te reguleren was. De overheid trachtte in kaart te brengen wie van hen werkelijk behoeftig was en wie kon worden ingezet in de reguliere (oorlogs)economie.