Proces-verbaal (Afschrift) 16 april 1940 PRO JUSTITIA
Politie te Amsterdam
Gezien [handtekening]
No. 77 / O / O M.1940 10/5

ONDERWERP:
Verduistering van een bankbiljet van F 10.- ten nadeele van ASSER KOOL, oud 43 jaar, koopman, wonende Laagte Kadijk 22.III te Amsterdam (C) te contra: JAN KIST, geboren te Amsterdam 3 Juli 1885, van beroep koopman, wonende Van der Hoopstraat 129 huis te Amsterdam (W).

Op 16 April 1940 te ongeveer 9 uur voormiddag bevond ik, PETRUS CORNELIS POSTEMA, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens Onbezoldigd veldwachter dezer gemeente, met controle belast aan het toegangshek van de Centrale Markt, gelegen aan de Jan van Galenstraat alhier, en vervoegde zich bij mij ASSER KOOL, oud 43 jaar, koopman, wonende Laagte Kadijk 22.III te Amsterdam (C), die de navolgende aangifte deed en verklaarde:

"Hedenmorgen te ongeveer 6 uur heb ik mij naar de Centrale Markt begeven. Voor mijn vertrek daar heen deed ik een bankbiljet van f 10.- in een mica etui het zelfde waarin ik de aan mij verstrekte toegangskaart voor vermelde markt bewaar. Deze kaart is ten mijne name gesteld en voorzien van mijn foto. Te ongeveer 8.30 uur voormiddag kocht ik heden bij den grossier, C. VAN BELLE, aan diens pakhuis op pier A. no. 12, gelegen op vermelde markt, een partijtje groenten, het welk ik wilde betalen met vermeld bankbiljet, doch ik constateerde dat ik vermeld etui met toegangskaart en bankbiljet niet meer in mijn bezit had. Van den grossier K. VAN SPEYK, die zijn bedrijf uitoefent op vermelde pier A. no. 11, vernam ik, dat hij even te voren had gezien, dat een koopman op den rijweg voor zijn pakhuis een etui... [einde pagina]

--- * Juridische context: Het document betreft een aangifte van verduistering. In tegenstelling tot diefstal (het wegnemen van een goed) spreekt men bij verduistering vaak over het zich wederrechtelijk toe-eigenen van een goed dat men reeds onder zich heeft of gevonden heeft.
* De feiten: De aangever, de heer Asser Kool, verliest op de Centrale Markt zijn mica etui met daarin zijn persoonsgebonden toegangsbewijs en een bankbiljet van tien gulden. Een getuige (Van Speyk) heeft gezien dat iemand het etui van de grond opraapte. De verdachte, Jan Kist, wordt direct bij naam en adres genoemd in de kop, wat suggereert dat de politie hem op dat moment al in beeld had of dat hij later in het proces is geïdentificeerd.
* Functionarissen: De verbalisant, Petrus Cornelis Postema, combineert een civiele functie (ambtenaar Marktwezen) met een politiebevoegdheid (onbezoldigd veldwachter). Dit was gebruikelijk op specifieke locaties zoals markten en havens om direct handhavend te kunnen optreden.

--- * Tijdsgewricht: De datum 16 april 1940 is zeer saillant: dit is minder dan een maand voor de Duitse inval in Nederland (10 mei 1940). Het document toont de dagelijkse gang van zaken en de handhaving van de openbare orde in Amsterdam vlak voor het uitbreken van de oorlog.
* Locatie: De Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat (geopend in 1934) was het kloppend hart van de Amsterdamse voedselvoorziening. De gedetailleerde aanduidingen ("pier A. no. 12") geven een goed beeld van de logistieke structuur van het terrein.
* Sociaal-economisch: Een bedrag van 10 gulden was in 1940 een aanzienlijk bedrag (koopkracht vergelijkbaar met ongeveer 90 tot 100 euro nu), zeker voor een kleine zelfstandige koopman.
* Genealogisch/Demografisch: De aangever Asser Kool woonde aan de Laagte Kadijk. Dit was een buurt met een significante Joodse populatie. De vermelding van zijn leeftijd en adres biedt waardevolle informatie voor sociaal-historisch onderzoek naar de Amsterdamse bevolking aan de vooravond van de Holocaust.