Dienstverslag / Rapport van wangedrag. 18 juli 1940. [Marginale aantekeningen rechtsboven in potlood en inkt:]
H.P.v.E.
2/ 14 dagen
3/ Uitsl. voorstellen over ½ jaar uitsluiten.
18-7-40 [Handtekening]

[Marginale aantekening in rood:]
77/25/2
m.i.v. 2e dag, 20 juli
18/7/40 AB [Handtekening]

Rapport
Amsterdam 18 Juli 1940.

Ondergeteekende, controleur H. Bleijsman, rapporteert U het volgende:
Hedenmorgen, Donderdag 18 Juli 1940, deelde de grossier P. Ch. Eijkelboom, spier L, mij mede, dat hij sedert eenige weken een overkruier genaamd: M. Brander, (leg: 130) wonende Zwanenburgwal 66 alhier in dienst had.
Bedoelde overkruier heeft Dinsdag 16 Juli 1940 te ongeveer 8.30 uur, elf kisten, welke aan Eijkelboom toebehoorden en een waarde vertegenwoordigden van ƒ 6,60 bij Van Dijk ingeleverd en het geld ten eigen bate gebruikt. Dit was volgens Eijkelboom door den kooper L. Blom gezien en door twee knechts van Van Dijk respectievelijk genaamd: Ph. Hilderig en Th. Heineman bevestigd. Verder deelde Eijkelboom mij mede, dat hij in de week van 7 t/m 13 Juli ongeveer ƒ 30.- te kort was gekomen aan emballage en dat hij van de twee knechts van Van Dijk, voornoemd, had vernomen, dat Brander, voornoemd, regelmatig emballage bij Van Dijk had ingeleverd. Ik, rapporteur, heb Brander, nadat ik hem hedenmorgen ongeveer een uur gevolgd had, met het hem ten laste gelegde feit in kennis gesteld. Aanvankelijk ontkende hij, doch nadat ik hem met de knechts van Van Dijk had geconfronteerd, gaf hij toe Dinsdag 16 Juli elf kisten van Eijkelboom gestolen te hebben en deze bij Van Dijk te eigen bate te hebben ingeleverd. Ook bekende hij, dit de vorige [einde pagina]

[Onderaan links:]
Aan
den Heer Bedrijfschef,
Centrale Markt.

[Handtekening rechtsonder:]
HB Dit document is een intern politierapport van de Amsterdamse Centrale Markt. De kern van de zaak is de diefstal van emballage (lege kisten) door een zogenaamde 'overkruier', een losse arbeider die met een handkar goederen transporteerde op het marktterrein.

• De dader: M. Brander, een bewoner van de Zwanenburgwal. Hij wordt geïdentificeerd met zijn legitimatienummer (130).
• De werkwijze: Brander stal kisten van zijn werkgever (Eijkelboom) en leverde deze in bij een andere handelaar (Van Dijk) om het statiegeld (ƒ 6,60 voor 11 kisten) in eigen zak te steken. De totale schade werd geschat op ƒ 30,-, een aanzienlijk bedrag voor die tijd (vergelijkbaar met een klein weekloon).
• Recherchewerk: De controleur Bleijsman vertoont proactief gedrag; hij schaduwt de verdachte een uur lang voordat hij hem confronteert met getuigen.
• Sancties: De handgeschreven notities bovenin tonen de tuchtrechtelijke afhandeling: 14 dagen schorsing en een voorstel voor uitsluiting van de markt voor een half jaar. * De Centrale Markt: De markt aan de Jan van Galenstraat was in 1940 het kloppende hart van de Amsterdamse voedselvoorziening. Vanwege de enorme doorloop en de chaos van duizenden kisten was diefstal van emballage een veelvoorkomend probleem dat streng werd aangepakt.
• Tijdsbeeld: Het rapport is gedateerd juli 1940, slechts twee maanden na de Nederlandse capitulatie. Hoewel de Duitse bezetting in volle gang was, draaide het dagelijks leven en de lokale rechtspraak op de markt nog grotendeels volgens de vooroorlogse Nederlandse structuren.
• Sociale geografie: Het adres van de verdachte (Zwanenburgwal 66) lag midden in de Amsterdamse Jodenbuurt. In deze periode was er nog geen sprake van grootschalige deportaties, maar de economische druk op de bewoners van deze wijken nam al snel toe na het begin van de bezetting.
• Terminologie: Het woord 'overkruier' is specifiek voor de marktwereld en duidt op een onmisbare maar vaak slecht betaalde schakel in de logistiek van de markt. H. Bleijsman L. Blom M. Brander P. Ch