30 september 1940. De Directeur van het Marktwezen. [Briefhoofd]
(Logo: Wapen van Amsterdam)
MARKTWEZEN
AMSTERDAM

VP/G.

TELEFOONNUMMER 85151
VERZOEKE BIJ BEANTWOORDING DATUM EN NUMMER TE VERMELDEN

No. 77/40/4 M
BIJLAGE 1
ONDERWERP:
Straf kooper Centrale Markt.

AMSTERDAM (W.) 30 September 1940.
JAN VAN GALENSTRAAT 14

AAN
den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r.

[Brieftekst]

[Handgeschreven in linkermarge: 11/10-40]
[Handgeschreven invoeging: Als I] [Handgeschreven boven eerste regel: hierbij]
~~In~~ bijlage ~~dezes~~ heb ik de eer U een afschrift te doen toekomen van een op 24 September jl. door den contrôleur Felthuis van mijn dienst opgemaakt rapport, waaruit blijkt, dat H.M.Cornelisse, 2e Nassaustraat 20, wien als kooper toegang is verleend tot de Centrale Markt, zich aldaar op 24 September jl. heeft schuldig gemaakt aan diefstal van 2 bakken tomaten en 2 kisten spercieboonen ten nadeele van de N.V.Nederlandsche Veiling van Land- en Tuinbouwproducten "Amsterdam". Terzake van dit feit is Cornelisse voornoemd door mij gestraft met ontneming van het recht van toegang tot de Centrale Markt voor den tijd van veertien dagen, namelijk van 30 September tot en met 13 October a.s. Na het plegen van dezen diefstal heeft Cornelisse zeer veel berouw betoond en op zijn aandringen heeft de Directeur der voornoemde naamlooze vennootschap zijn aanvankelijke aangifte van dit misdrijf ingetrokken, zoodat geen proces-verbaal zal worden opgemaakt. Mijnerzijds bestaat geen bezwaar, indien, in dit bijzondere geval, in aansluiting op de door mij gegeven straf thans verder met een voorwaardelijke straf van bijvoorbeeld zes maanden wordt volstaan. Ik geef U beleefd in overweging wel te willen bevorderen, dat dienovereenkomstig door Burgemeester en Wethouders wordt besloten, zulks ingevolge artikel 35 van het Reglement op de Centrale Markt.

[Handgeschreven in linkermarge:]
Als bijlage II leg ik over een afschrift van een door Cornelisse op 26 Sept jl. aan mij gerichten brief, waaruit blijkt, dat hij in zeer moeilijke omstandigheden verkeert.

De Directeur,
[Paraaf]

(A.Z. MODEL NO. 8. 10.000-9-'39-526.)

--- * De Casus: De brief betreft een koper genaamd H.M. Cornelisse die op heterdaad is betrapt bij de diefstal van groenten (tomaten en sperziebonen) op de Centrale Markt in Amsterdam.
* Juridische afhandeling: Hoewel er sprake is van diefstal, is er geen officieel proces-verbaal opgemaakt omdat de benadeelde partij (de Veiling) de aangifte heeft ingetrokken na een betoon van berouw door de dader. De Directeur van het Marktwezen heeft echter wel een tuchtrechtelijke straf opgelegd: een ontzegging van de toegang tot de markt voor 14 dagen.
* Bestuurlijk verzoek: De Directeur verzoekt de Wethouder om namens het College van B&W een aanvullende voorwaardelijke straf (proeftijd) op te leggen, gebaseerd op het Marktreglement.
* Coulance: Uit de handgeschreven kanttekening blijkt dat de dader een brief heeft gestuurd over zijn "zeer moeilijke omstandigheden". Dit verklaart de relatief milde houding van de marktstaf en het voorstel voor een voorwaardelijke straf in plaats van definitieve uitsluiting.

--- * Tijdsgewricht: Het document dateert van september 1940, de vroege fase van de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode nam de schaarste aan voedsel toe en werd de controle op de distributie en de handel op de Centrale Markt strikter. Diefstal van levensmiddelen werd in deze context hoog opgenomen, maar de ambtelijke molens draaiden nog volgens de vooroorlogse Nederlandse reglementen.
* Locatie: De Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat was de spil van de voedselvoorziening voor Amsterdam. Toegang tot de markt was essentieel voor handelaren en winkeliers. Een toegangsverbod betekende in de praktijk een beroepsverbod.
* Administratieve taal: Het document hanteert de toenmalige archaïsche spelling (bijv. "kooper", "spercieboonen", "den dezer") en een uiterst formele, hiërarchische toon die kenmerkend was voor het Amsterdamse gemeenteapparaat in die tijd.