Proces-verbaal (verslag van aanhouding en inbeslagname). Den Heer Commissaris van Politie (2e sectie, 2e afdeling). de met "Kooy" gemerkte kisten inbeslag genomen.----------------------
Vervolgens heb ik, verbalisant, op aanwijzing van Springer op 11 October
1940, op het terrein van de Centrale Markt, aangehouden een persoon die
mij later desgevraagd opgaf te zijn genaamd Hendrikus Anthonius Ernst,
geboren te Amsterdam 7 Juni 1922, zonder beroep, wonende Govert Flinck-
straat 158^I te Amsterdam. Nadat ik, verbalisant aan Ernst de pasfoto van
Hangjas had vertoond, verklaarde hij mij deze te kennen en te weten, dat
Hangjas den laatsten tijd, samen met een zekeren Leendert Tuin, op de
Centrale Markt ledige kisten had gestolen. Ook verklaarde Ernst mij, ver-
balisant, van Hangjas wel geld te hebben ontvangen van door Hangjas gest
len kisten. Van het hiervoor genoemde geval met de vier Beemster kisten
verklaarde Ernst niets te weten. Vervolgens heb ik, verbalisant, op 11 Oc-
tober 1940, op het terrein van de Centrale Markt aangehouden een persoon
die mij later desgevraagd opgaf te zijn genaamd Jesaia Hangjas, geboren
te Amsterdam 30 September 1922, van beroep knecht en wonende Rapenburger
straat 16 te Amsterdam. Ik, verbalisant vertoonde Hangjas aan den hiervor
genoemden Ernst en verklaarde laatstgenoemde mij, dat Hangjas inderdaad
degene was die ~~zich~~ den laatsten tijd op de Centrale Markt ledige kiste
had weggenomen. Hangjas daarentegen, verklaarde mij desgevraagd zich op
de Centrale Markt nimmer aan diefstal van ledige kisten schuldig te heb
ben gemaakt en ook niets te weten van het geval met de vier Beemster
kisten. Voor nader onderzoek heb ik, verbalisant, Ernst en Hangjas overge-
bracht naar het Bureau van Politie aan de Admiraal de Ruyterweg en ete
beschikking gesteld van den heer Commissaris van Politie in de 2e
sectie 2e afdeeling. Ook de door mij inbeslag genomen kisten heb ik ter
beschikking gesteld van genoemden heer Commissaris van Politie.
En heb ik hiervan dit proces verbaal, op den door mij afgelegden ambts-
eed, opgemaakt geteekend en gesloten te Amsterdam 12 October 1940

De ambtenaar van het Marktwezen voornoemd,
[Handtekening: Springer]

Den Heer Commissaris van Politie.

[Handgeschreven toevoeging onderaan:]

Hr Broerse
Hebben Ernst en Hangjas toegang
tot de CM? Als hoedanig?
Welke maatregelen stelt U tegen
hen voor? 17-10-'40 [paraaf: amp] * Inhoud: Het proces-verbaal beschrijft de aanhouding van twee achttienjarige verdachten voor de diefstal van lege emballage (kisten met de merknamen "Kooy" en "Beemster") op de Centrale Markt in Amsterdam.
* Bewijsvoering: De verbalisant maakt gebruik van een pasfoto van de ene verdachte (Hangjas) om een verklaring te ontlokken aan de andere verdachte (Ernst). Ernst belast Hangjas en een zekere Leendert Tuin, terwijl Hangjas alle schuld ontkent.
* Procedure: De verdachten zijn na aanhouding overgebracht naar het politiebureau aan de Admiraal de Ruyterweg (2e sectie). De handgeschreven aantekening van 17 oktober 1940 wijst op een intern onderzoek naar de status van deze personen op de markt, waarschijnlijk met het oog op een toegangsverbod.
* Taalkundig: Het document bevat enkele typfouten die kenmerkend zijn voor een haastig opgesteld rapport ("gest len" in plaats van gestolen, "hiervor" in plaats van hiervoor, "kiste" in plaats van kisten). * Tijdsgewricht: Het document dateert van oktober 1940, de vroege fase van de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel het een gewone strafzaak betreft, werd diefstal op de Centrale Markt streng aangepakt omdat de voedselvoorziening en materialen (zoals hout voor kisten) onder druk stonden door de oorlogsomstandigheden.
* Persoonsgeschiedenis: De verdachte Jesaia Hangjas woonde in de Rapenburgerstraat, in het hart van de Joodse buurt van Amsterdam. Uit historische bronnen (zoals het Joods Monument) is bekend dat Jesaia Hangjas in 1943 in Auschwitz is vermoord. Dit document legt een moment vast uit zijn dagelijks leven en zijn aanraking met de autoriteiten vlak voordat de grootschalige vervolgingen en deportaties een aanvang namen.
* Locatie: De Centrale Markt (nu het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) was een vitaal logistiek knooppunt voor de stad. De genoemde politierestant aan de Admiraal de Ruyterweg huisvestte destijds de 2e sectie van de Amsterdamse politie. Marktwezen Politie