Ambtelijk rapport/brief betreffende markttoezicht. 12 juli 1940. Inschrijving
Kramen klachten
Amstelveld

Den Heer Inspecteur.

Verschillende malen is het voorgekomen dat er op het Amstelveld geklaagd werd over stallen van diverse verhuurders; de aard v. h. materiaal, lekkende zeilen, slechte tafelbladen of schragen het late opzetten van de stal, of het niet voorhanden zijn van aanvullende zaken als zijluik, achter- of zij zeil enz. – en, dikwijls is daarbij het gelijk aan de zijde v.d. koopman.

Steeds heb ik in deze gevallen bemiddelend kunnen optreden; ter illustratie echter van de vreemde toestanden die op het Amstelveld mogelijk zijn zou ik het volgende geval willen ophalen.

Plaatshouder M. Pronkhorst (Boekenrij, 2 stallen van gebr. v Rooyen) wilde op een stal 2 breede bladen van 4 planken had hebben. (+ gewoonte is aan voorzijde 4deels blad, aan achterzijde 3 deels blad). Hr. v. Rooyen had hiertoe opdracht gegeven; zijn knecht evenwel trachtte dit te sabotteren (vermoedelijk omdat hij van Pronkhorst geen fooi krijgt), probeerde extra betaling te verkrijgen en weigerde aanvankelijk aan opdracht van patroon gehoor te geven.

Op het Amstelveld zijn meest slechts twee stallenverhuurders aanwezig n. l. Th. Ton (P.Z.) en verder Hr. v Gelder (R) die tevens de heeren v. Rooyen (W) Schuitenvoerder (X) en Cohen (N) heet te vertegenwoordigen. Hr. v. Rooyen wil voor bijzondere gevallen nog wel eens op de markt komen de heeren Schuitenvoerder en Cohen. Dit document is een verslag van een markttoezichthouder (mogelijk een marktmeester of adjunct-inspecteur) aan zijn superieur ("Den Heer Inspecteur"). De kern van het schrijven is de gebrekkige dienstverlening door de commerciële stallenverhuurders op het Amstelveld.

De schrijver somt diverse structurele problemen op:
1. Materiaalkwaliteit: Versleten materiaal zoals lekkende zeilen en onstabiele schragen.
2. Logistiek: Het te laat opbouwen van de kramen, wat de kooplieden hindert in hun handel.
3. Incompleetheid: Het ontbreken van noodzakelijke accessoires zoals zij- en achterzeilen.

Er wordt een specifiek incident beschreven bij de "Boekenrij" waarbij een knecht van de verhuurder (Gebr. v. Rooyen) de boel saboteerde omdat hij geen fooi kreeg van de koopman (M. Pronkhorst). Dit wijst op een cultuur van informele betalingen en willekeur.

Tot slot geeft het document een interessant overzicht van de destijds actieve stallenverhuurders op het Amstelveld (Th. Ton en Hr. v. Gelder, waarbij de laatste diverse andere partijen vertegenwoordigt). De letters tussen haakjes (P.Z., R, W, X, N) verwijzen vermoedelijk naar de vakken of locaties op het plein. Het document dateert van 12 juli 1940. Dit is slechts twee maanden na de Nederlandse capitulatie aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. Hoewel de oorlog niet expliciet wordt genoemd, laat het document zien dat het dagelijks leven en de civiele administratie van de Amsterdamse markten in de eerste maanden van de bezetting "gewoon" doorliepen.

Het Amstelveld staat historisch bekend om zijn markten, met name de planten- en bloemenmarkt, maar ook de algemene warenmarkt zoals hier beschreven (met een specifieke "boekenrij"). De kwestie van de stallenverhuur was een constante bron van wrijving tussen de gemeente (die de marktplaatsen beheerde), de private verhuurders (die de materialen leverden) en de kooplieden. Dergelijke rapportages waren essentieel voor de inspectie om de orde en de economische voortgang op de marktplaatsen te handhaven. M. Pronkhorst