Ambtelijk rapport van de Gemeente Amsterdam, Afdeling Marktwezen. 4 december 1941. Nº 2ᴮ / 911 / M. 1941 ⁴/₁₂

R A P P O R T

J.L. Peters, oud 24 jaar en wonende Nieuwe Leliestraat 147 alhier,
verzoekt om een erkenning als kleinhandelaar in groenten en fruit.
Hij verklaart van 1939 tot heden als personeel werkzaam te zijn ge-
weest bij kooper L. Speijer, welke laatstgenoemde een groenten en fruit-
zaak heeft, gevestigd in perceel Geleenstraat 3 alhier. Bij onderzoek is
dit door mij in orde bevonden. Sinds Mei 1940 tot heden, heeft Petten
toegang tot de Centrale Markt als personeel van Speijer. Voordien hielp
hij uitsluitend in diens winkel. Ingaande 2 December j.l., heeft Speijer,
op last van de Duitsche Autoriteiten zijn zaak moeten sluiten. Waarschijn-
lijk neemt Petten de zaak nu over, reden waarom hij een erkenning aan-
vraagt. Voor zoover door mij kan worden beoordeeld heeft Petten* de vra-
gen van zijn invulformulier naar waarheid beantwoord.

                                        Amsterdam 4 December 1941

Den Heer Bedrijfschef Controleur,
v/h Marktwezen. [Handtekening: F. Velthuis]

[Handgeschreven kanttekeningen:]
* vs (linksboven)
* Vragenlijst stempelen en doorzenden naar Den Haag (midden)
* Accoord: HD (onderaan midden)
* rapport F. meesturen (rechtsonder)
* 2/B/31 / 12 en HD 6/12 '41 (rechterrand)

*Noot van de transcribent: In de getypte tekst wordt de naam "Petten" gebruikt, terwijl de aanhef "J.L. Peters" vermeldt. Gezien het adres betreft het Jan Louis Peters; "Petten" is waarschijnlijk een typefout van de rapporteur. Dit document legt een specifiek moment vast in de bureaucratische afhandeling van de 'Arisering' van de Amsterdamse handel tijdens de Duitse bezetting.

De kern van de rapportage is de gedwongen sluiting van de groentezaak van de Joodse handelaar L. Speijer op 2 december 1941 "op last van de Duitsche Autoriteiten". De 24-jarige werknemer J.L. Peters probeert op dat moment de zaak officieel over te nemen door een eigen erkenning aan te vragen.

De controleur, F. Velthuis, adviseert positief over deze aanvraag. Dit type overnames kwam veelvuldig voor: soms uit solidariteit (om de zaak voor de eigenaar te bewaren), maar vaak ook uit opportunisme om een bestaand bedrijf over te nemen op het moment dat Joodse ondernemers werden uitgeschakeld. In 1941 voerde de bezetter de druk op de Joodse bevolking in Amsterdam drastisch op. Via diverse verordeningen (zoals VO 189/40) moesten Joodse bedrijven geregistreerd worden, waarna ze vaak werden geliquideerd of onder een niet-Joodse 'Verwalter' (beheerder) werden geplaatst.

De vermelding van de Centrale Markt is relevant omdat de toegang tot deze markt (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) streng gereguleerd was. Zonder officiële erkenning en marktpas had een handelaar geen toegang tot de groothandel, wat uitoefening van het beroep onmogelijk maakte. De instructie om stukken naar "Den Haag" te zenden, wijst op de centrale controle door de bezettingsautoriteiten op alle economische verschuivingen waarbij Joods bezit betrokken was. F. Velthuis J.L. Peters L. Speijer Gemeente Amsterdam Marktwezen