Getypte brief (doorslag of officieel afschrift). 22 september 1941. De Directeur (vermoedelijk van een Amsterdamse gemeentedienst, zoals de Marktwezen of Publieke Werken). Den Heer M. Krammer, Nieuwe Hoogstraat 12 III, Amsterdam-Centrum. Verzonden 22/9

HG.

den Heer M. Krammer,
Nieuwe Hoogstraat 12 III,
Amsterdam-Centrum.
Wijk 2.

29/8/2 M.
22 September 1941.

U gelieve het aan U in bruikleen afgestane snoer met toebe-
hooren, voor de kramenverlichting op de Nieuwmarkt ten spoedigste
in te leveren bij den dienstoendoenden marktambtenaar van bovengenoemde
markt.

De Directeur, De tekst is een formele, zakelijke mededeling van een gemeentelijke instantie aan een individuele markthandelaar, de heer M. Krammer. De kern van de boodschap is een sommatie om gehuurd of in bruikleen ontvangen materiaal (elektriciteitssnoeren en toebehoren voor verlichting) onmiddellijk in te leveren bij de marktmeester op de Nieuwmarkt.

Opvallend is de dwingende toon ("ten spoedigste in te leveren"), wat wijst op een beëindiging van de marktactiviteiten van de ontvanger op die locatie. De administratieve precisie (wijknummer, referentienummer) is kenmerkend voor het Amsterdams gemeentelijk apparaat uit die tijd. Dit document is gedateerd op 22 september 1941, ruim een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De context van de Jodenvervolging is hier essentieel:

1. Locatie: De Nieuwe Hoogstraat en de Nieuwmarkt vormden het hart van de Amsterdamse Jodenbuurt. De naam "Krammer" en de locatie suggereren sterk dat de ontvanger Joods was.
2. Anti-Joodse maatregelen: In 1941 werden de beperkingen voor Joodse marktkooplieden drastisch aangescherpt. Na de Februaristaking (februari 1941) werd de Jodenbuurt afgesloten en werden Joden steeds verder uit het openbare leven en de economie geweerd.
3. Betekenis: Het bevel om de verlichtingsmaterialen in te leveren is hoogstwaarschijnlijk een direct gevolg van het verbod voor Joden om nog langer handel te drijven op de reguliere markten, of een teken dat hun standplaats was opgeheven.

Wat op het eerste gezicht een triviaal administratief briefje over elektriciteitssnoeren lijkt, is in werkelijkheid een tastbaar bewijs van de bureaucratische uitsluiting en onteigening van Joodse burgers tijdens de Holocaust. Het laat zien hoe de reguliere gemeentelijke administratie werd ingezet om de bezettingsmaatregelen uit te voeren. M. Krammer Marktwezen Publieke Werken