Dienstbrief van de Gemeente Amsterdam, Dienst van het Marktwezen. 28 maart 1941. De Directeur van het Marktwezen, Amsterdam (Jan van Galenstraat 14). [Briefhoofd met logo]
MARKTWEZEN
AMSTERDAM [handgeschreven:] HG. verzonden 28/3

TELEFOONNUMMER 85151
VERZOEKE BIJ BEANTWOORDING DATUM EN NUMMER TE VERMELDEN

No. 30/19/1 M.
BIJLAGE _______________________________
ONDERWERP : _______________________________

AMSTERDAM (W.) 28 Maart 1941.
JAN VAN GALENSTRAAT 14

AAN den Heer J.Cohen,
Kerkstraat 119,
BODEGRAVEN.

U gelieve het aan U in bruikleen afgestane snoer met toebe-
hooren, voor de kramenverlichting op de markt Waterlooplein
ten spoedigste in te leveren bij den dienstdoenden marktambtenaar
van bovengenoemde markt.

De Directeur,

[Onderaan de pagina:]
A.Z. MODEL NO. 8. 10.000-9-'39-526. Dit document is een formele sommatie van de Amsterdamse dienst Marktwezen aan een marktkoopman, de heer J. Cohen. De kern van de brief is de vordering van in bruikleen afgestane goederen: een elektrisch snoer met bijbehorende onderdelen die werden gebruikt voor de verlichting van een marktkraam op het Waterlooplein.

De toon is zakelijk en dwingend ("U gelieve... ten spoedigste in te leveren"). Het gebruik van een officieel modelformulier duidt op een gestandaardiseerde administratieve procedure. Opvallend is dat de geadresseerde in Bodegraven woont, wat kan betekenen dat hij niet meer actief was op de markt in Amsterdam of dat hij vanwege de oorlogsomstandigheden was uitgeweken. De datum van de brief, 28 maart 1941, plaatst dit schrijven in een zeer beladen historische context. We bevinden ons bijna een jaar in de Duitse bezetting van Nederland en slechts een maand na de Februaristaking.

Het Waterlooplein was van oudsher het hart van de Joodse markt in Amsterdam. Vanaf het begin van 1941 intensiveerde de bezetter de anti-Joodse maatregelen. In februari 1941 was de Joodse wijk al tijdelijk afgesloten na rellen en de arrestatie van Joodse mannen. In de loop van 1941 werden Joodse marktkooplieden systematisch geweerd van de reguliere markten.

Hoewel de brief op het eerste gezicht een routinekwestie lijkt over geleend materiaal, kan de eis om de kramenverlichting "ten spoedigste" in te leveren een direct gevolg zijn van het feit dat de heer Cohen (gezien zijn naam en werkplek zeer waarschijnlijk van Joodse afkomst) zijn vergunning had verloren of niet langer op het Waterlooplein mocht staan. De administratieve precisie van het Marktwezen in deze periode was vaak een instrument in de uitsluiting van Joodse burgers uit het economische leven. J. Cohen Gemeente Amsterdam Marktwezen