Handgeschreven verslag/memorandum van een ambtelijke bespreking. 19 november 1941. Bespreking op 19/11 1941 van Dir. M.W. [Marktwezen]
den heer J. Sieburgh, H. v. Duinhoven met den heer Branderhorst van het Bureau van den Gemachtigde voor de Prijzen.

De heer Branderhorst deelt mede, ervan op de hoogte te zijn, dat het Bureau Valstar/Velders momenteel bezig is met het verzorgen van den opslag van bepaalde stapelproducten voor den a.s. winter als reserve voor een eventueele vorstperiode.

De grossiers zijn daarbij ingeschakeld, doch hoe wordt de positie van de grossiers beheerst? Het is dringend noodig, dat de betr. producten op doelmatige wijze en tegen de daarvoor gestelde maximumprijzen onder den kleinhandel wordt verdeeld. De laatste weken zijn omtrent wijze van verdeeling en max. prijzen door den kleinhandel vele klachten aan het adres van den groothandel gericht.

Spreker memoreert, dat de veilingprijzen momenteel vrijwel geheel onder contrôle zijn gesteld. Met de grossiersprijzen is dit echter nog lang niet het geval! Kan derhalve de verdeeling der grossiers beter in de hand worden verkregen, waardoor contrôle op de prijzen volle [volop?] mogelijk wordt?

Directeur geeft uiteenzetting van regeling te A’dam [Amsterdam] sinds de maand Augustus tijdens de schaarschte van bepaalde groentesoorten. Heeft toen zeer bevredigend gewerkt.

Ten aanzien van de positie der stapelproducten is de verwachting, dat er voldoende aanvoer zal zijn, doch anderzijds kan worden aangenomen, dat de vraag zeer groot zal worden. Het publiek heeft op dit punt nu eenmaal een zekere angst en men kan verwachten, dat er in groote mate zal worden gehamsterd [doorgestreept: opgekocht], waardoor een prijsopdrijving zal ontstaan. Het document geeft een inkijk in de complexe logistiek van de Nederlandse voedselvoorziening tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kernpunten zijn:

1. Wintervoorraad: Er wordt gesproken over het aanleggen van reserves ("stapelproducten" zoals aardappelen of granen) door Bureau Valstar om tekorten tijdens vorstperiodes te voorkomen.
2. Frictie in de keten: Er is een duidelijk conflict tussen de kleinhandel (winkeliers) en de groothandel (grossiers). De kleinhandel klaagt dat de groothandel zich niet houdt aan de maximumprijzen of de eerlijke verdeling.
3. Prijsbeheersing: Terwijl veilingen (directe bron) goed onder controle staan van de bezettingsautoriteiten/overheid, is de tussenhandel (de grossiers) moeilijker te reguleren, wat leidt tot vrees voor prijsopdrijving.
4. Psychologie van de schaarste: De overheid is zich zeer bewust van de "angst" onder de bevolking, die leidt tot hamsteren, wat de schaarste en prijsstijgingen vervolgens weer verergert (een vicieuze cirkel). Dit document stamt uit november 1941, de tweede winter van de Duitse bezetting. In deze periode werd het distributiestelsel steeds nijpender. Het genoemde "Bureau Valstar" (onderdeel van het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening) speelde een cruciale rol in het centraliseren van de handel in groenten en fruit.

De "Gemachtigde voor de Prijzen" was een instituut dat door de bezetter was ingesteld (maar bemand door Nederlandse ambtenaren) om inflatie en zwarte handel tegen te gaan. De verwijzing naar de "regeling te Amsterdam" in augustus duidt op eerdere lokale experimenten om de schaarste te beheersen, die men nu landelijk of voor stapelproducten wilde inzetten om sociale onrust te voorkomen.