Ambtelijke correspondentie (brief). 12 december 1941. MARKTWEZEN-AMSTERDAM.

AMSTERDAM, 12 December 1941.
Jan van Galenstraat 14.

AAN

No. 46A/51/6 M

In verband met de ariseeringsplannen voor de Vischmarkt
alhier, heb ik de eer U in bylage dezes te doen toekomen aan-
vragen voor inlichtingen uit het Bevolkingsregister ten name van
koopers op die markt, met beleefd verzoek te doen nagaan wie van
hen als Jood in den zin der Verordening No. 4/1940 van den Ryks-
commissaris moeten worden aangemerkt.
Het voor deze inlichtingen verschuldigde bedrag werd heden
aan U overgemaakt.

De Directeur, Dit document is een treffend voorbeeld van de bureaucratische medewerking van Nederlandse gemeentelijke instanties aan de Jodenvervolging tijdens de bezetting.

• Terminologie: Het gebruik van de term "ariseeringsplannen" verwijst direct naar de nazi-politiek van Entjudung (ontjoodsing) van de economie. Het doel was om Joodse ondernemers en handelaren uit het economische leven te verwijderen en hun bezittingen of marktposities over te dragen aan "ariërs".
• Juridische basis: Er wordt expliciet verwezen naar "Verordening No. 4/1940". Dit was een cruciale verordening van Rijkscommissaris Seyss-Inquart waarin de definitie van wie als "Jood" werd beschouwd, wettelijk werd vastgelegd. Dit vormde de basis voor alle daaropvolgende discriminatoire maatregelen.
• Methodiek: De brief toont aan hoe het Bevolkingsregister werd ingezet als instrument voor selectie en uitsluiting. Door namen van marktkooplieden te controleren tegen de gegevens van het register, kon de Dienst Marktwezen de uitsluiting van Joden administratief dichttimmeren.
• Toon: De toon is uiterst zakelijk en hoffelijk ("heb ik de eer", "met beleefd verzoek"), wat in schril contrast staat met de morele implicaties van de aanvraag. Het illustreert de "banaliteit van het kwaad" binnen een ambtelijke context. In december 1941 was de uitsluiting van Joden uit het openbare leven in volle gang. Na de initiële registratie van Joodse burgers (begin 1941) volgden steeds specifiekere maatregelen om hen economisch te isoleren. De vismarkt in Amsterdam was een belangrijke economische spil, en de Dienst der Marktwezen (gehuisvest bij de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat) voerde hier het beleid van de bezetter uit.

Dit document markeert een specifieke stap in het proces waarbij Joden eerst werden gedefinieerd (via de verordening), vervolgens geïdentificeerd (via het Bevolkingsregister) om hen daarna hun middelen van bestaan te kunnen ontnemen. De "ariseering" van de markt was een voorbode van de totale uitsluiting die uiteindelijk zou leiden tot de deportaties. De medewerking van de directeur van het Marktwezen laat zien hoe diep de bezettingsmaatregelen in de haarvaten van het gemeentebestuur waren doorgedrongen.