Ambtelijke brief / correspondentie. 12 november 1941. De Directeur (vermoedelijk van de Dienst van het Marktwezen, Amsterdam). Den Heer Chef van het Bevolkingsregister, Plantage Kerklaan 36-38, Amsterdam-Centrum. [Rechtsboven:]
VB/HG.

[Midden-rechts:]
den Heer Chef van het
Bevolkingsregister,
Plantage Kerklaan 36-38,
Amsterdam-Centrum.
Wijk 10.

[Regel daaronder:]
46A/51/2 M. 1 12 November 1941.

[Bovenaan gecentreerd, handgeschreven:]
laten

[Inhoud:]
In verband met de ariseeringsplannen voor de Vischmarkt al-
hier, heb ik de eer U in bijlage dezes te doen toekomen een lijst van
koopers op die markt, met beleefd verzoek, voor zoover het personen
betreft, die te Amsterdam woonachtig zijn, te doen nagaan wie van hen
als Jood in den zin der Verordening No.4/1940 van den Rijkscommissa-
ris moeten worden aangemerkt.

[Onderaan rechts:]
De Directeur, Deze brief is een kil voorbeeld van de bureaucratische efficiëntie waarmee de vervolging van de Joodse bevolking in Nederland tijdens de bezetting werd uitgevoerd.

1. Doel: De afzender vraagt het Bevolkingsregister om een lijst met namen van kopers op de Amsterdamse Vismarkt te controleren. Men wil weten wie van hen volgens de naziregels als "Jood" wordt beschouwd.
2. Motivatie: Het expliciete doel is de uitvoering van "ariseeringsplannen". Arisering was het proces waarbij Joden uit het economische leven werden verdreven en hun bezittingen of handelsrechten werden onteigend of overgedragen aan niet-Joden.
3. Juridische basis: Er wordt direct verwezen naar Verordening No. 4/1940. Dit was de beruchte verordening van Rijkscommissaris Seyss-Inquart (oktober 1940) die de aanmeldingsplicht voor Joodse bedrijven regelde en definieerde wie er als "Jood" aangemerkt diende te worden op basis van afstamming.
4. Toon: De toon is uiterst formeel en beleefd ("heb ik de eer U", "beleefd verzoek"). Deze formele taal maskeert de gewelddadige realiteit van de uitsluiting die het gevolg was van dit administratieve proces. In november 1941 was de uitsluiting van Joden uit de Nederlandse samenleving in volle gang. Na de initiële maatregelen in 1940 werd de economische druk in 1941 steeds groter.

De Amsterdamse Vismarkt was een plek waar veel Joodse handelaren en kopers actief waren. Door middel van deze brief werkte de gemeentelijke bureaucratie direct mee aan het identificeren van Joodse burgers, zodat zij hun vergunningen of toegangsrechten konden verliezen.

Het Bevolkingsregister, toen gevestigd aan de Plantage Kerklaan (vlakbij Artis), was een cruciaal instrument voor de bezetter. Omdat Nederland een zeer nauwkeurige administratie bijhield (inclusief religie), konden de nazi's en collaborerende instanties deze gegevens eenvoudig gebruiken voor hun rassenpolitiek. Dit specifieke document laat zien hoe lokale instanties (de marktmeester/directeur) proactief meewerkten aan de uitvoering van de anti-Joodse maatregelen van de Rijkscommissaris.