Handgeschreven brief (recto) 29 oktober 1941 № 46A / 57/1 M. 1341 31/10
Oproepen

A'dam, 29 Oct. 1941.

Geachte Heer,

Ondergetekende brengt het volgende beleefd onder Uw aandacht. Daar het mij door de oorlogsomstandigheden niet mogelijk is in mijn specifieke handel de haring in mijn onderhoud voor mij en mijn gezin te zorgen, verzoekt ondergetekende U beleefd hem in aanmerking te doen komen voor een toewijzing van versche visch. Deze afgelopen zomermaanden heb ik in mijn onderhoud voorzien door de verkoop van ger. aal. Hoewel ik ondergetekende ook hiervoor geen toewijzing kon verkrijgen ondanks verschillende malen hierover aan de Visscherij Centrale te hebben geschreven is hem dit gelukt door ver boven de prijs in te koopen en zoodoende het prijsbeheersingsbesluit te overtreden. Dit heeft ondergetekende ook openlijk medegedeeld aan de Visscherij Centrale, en alleen als antwoord gekregen in juni en Aug., een regeling is in voorbereiding waarin ook met U positie rekening zal worden gehouden. Maar helaas is mij tot heden hiervan niets gebleken en werd ondergetekende voor de keus gesteld langs ongeoorloofde wegen in zijn onderhoud te voorzien tenminste volgens de wet niet volgens zijn geweten voor zich en zijn gezin te zorgen. Daar ook ondergetekende het nut inziet van het gemeenschapsbelang boven het per- De brief is geschreven door een Amsterdamse haringhandelaar die door de oorlogsomstandigheden in financiële nood is geraakt. Vanwege het gebrek aan aanvoer van haring heeft hij geen inkomsten meer om zijn gezin te onderhouden. Hij verzoekt daarom om een officiële "toewijzing" (distributie-vergunning) voor verse vis.

Opmerkelijk is de openhartigheid van de schrijver: hij geeft onomwonden toe dat hij de afgelopen zomer gerookte paling heeft verkocht die hij op de zwarte markt ("ver boven de prijs") had ingekocht. Hiermee bekent hij het overtreden van het toenmalige prijsbeheersingsbesluit. Hij verdedigt deze actie door te stellen dat hij door de trage bureaucratie van de Visscherij Centrale voor een onmogelijk moreel dilemma werd geplaatst: de wet volgen en zijn gezin laten verhongeren, of zijn geweten volgen en via illegale weg voor brood op de plank zorgen. De brief eindigt abrupt midden in een zin op de eerste pagina, waar hij het algemeen belang lijkt te willen afwegen tegen het persoonlijk belang. Het document dateert uit oktober 1941, ruim een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was de schaarste aan goederen alomtegenwoordig en was de economie volledig gereguleerd via een streng distributiestelsel en prijscontroles.

De "Visscherij Centrale" was de instantie die verantwoordelijk was voor de verdeling van de schaarse vangsten. Kleine zelfstandigen, zoals deze haringverkoper, vielen vaak buiten de boot bij de toewijzingen, wat leidde tot een enorme groei van de zwarte handel. De brief illustreert de dagelijkse overlevingsstrijd van de kleine burger en de wanhopige pogingen om binnen het systeem erkenning te krijgen voor hun precaire situatie, zelfs als dat betekende dat men illegale handelingen moest opbiechten. De aantekening "Oproepen" suggereert dat de instantie de man naar aanleiding van zijn bekentenis of verzoek wilde spreken.