Getypt rapport/ambtelijke correspondentie.
Origineel
Getypt rapport/ambtelijke correspondentie. 16 januari 1942. Beantwoording vragen in verband met onderhoud W. Botter.
- I. Locher koopt voor Bep Luckerhof sardines en schar, nimmer zoetwater-
visch. Zal voortaan deze vischsoorten zelf inkoopen. Luckerhof deelde mij
desgevraagd mede, dat hij zich nimmer in vernederende zin heeft uitgelaten
tegenover kooplieden, die lid zijn van de N.S.B. en nimmer koopers te heb-
ben aangespoord om niet bij N.S.B.-ers te koopen. - De Gebr. Kuster verklaarden nimmer koopers te hebben aangespoord om niet
bij N.S.B.-ers te koopen. Zij betrekken hun visch van leden van de N.S.B.
namelijk van Bonnier en van Y. Goedhart.
De Gebr. Kuster deelden verder nog mede, dat Mevr. Botter-Jansen haar visch
tegen zeer concurreerende prijzen te koop heeft aangeboden enkel om hen
stuk te maken. Daarbij deelde zij het publiek luidkeels mede, dat zij dit
desnoods zes weken vol zou houden teneinde "dat stelletje koekebakkers",
hierbij doelende op de Gebr. Kuster en Luckerhof van de markt weg te werken.
Op deze schreeuwpartij is door hen niet gereageerd.
Gebr. Kuster hebben nimmer visch van I. Locher gekocht. - L. Biet heeft voor zijn winkel een uitstalvergunning. Zaak van Biet is
geariseerd. - Mevr. Biet heeft een standplaats voor versche visch aan de Jan Evertsen-
straat. Mag op dagen, dat markt wordt gehouden aan de Jan Evertsenstraat
haar standplaats niet bezetten. - B. Sliphorst heeft de zoetwatervisch, welke hij van buiten heeft aange-
voerd in den afslag gebracht.
16 Januari 1942.
De Inspecteur,
[Handtekening: de Boer]
[Handgeschreven kanttekening links onder:]
vD 16/1 '42
mijn aant. bijgevoegd
vD [onleesbaar] Dit document is een ambtelijk verslag van een inspecteur tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Het werpt licht op de politieke en economische spanningen op de Amsterdamse markten (met name de Jan Evertsenstraat) in de winter van 1942.
De kernpunten van de analyse zijn:
* Politieke druk: Een groot deel van het rapport gaat over het zuiveren van de naam van kooplieden ten aanzien van de N.S.B. In deze periode kon de beschuldiging van anti-NSB-sentimenten of het oproepen tot een boycot van NSB-ers leiden tot zware represailles. De kooplieden Locher en Kuster verdedigen zich hier expliciet tegen.
* Economische rivaliteit: De tekst beschrijft een felle concurrentiestrijd tussen Mevr. Botter-Jansen en andere kooplieden. Het gebruik van termen als "stuk maken" en "dat stelletje koekebakkers" illustreert de verharde verhoudingen op de markt.
* Antisemitisme en onteigening: Punt 3 bevat het woord "geariseerd". Dit is een eufemisme voor het proces waarbij Joodse eigenaren gedwongen werden hun bedrijf af te staan aan niet-Joden. Het feit dat de inspecteur dit expliciet vermeldt, duidt aan dat de 'status' van de zaak in lijn was met de verordeningen van de bezetter. Het document dateert van januari 1942, een jaar waarin de maatregelen tegen de Joodse bevolking in Nederland steeds grimmiger werden en de invloed van de NSB in het openbare leven groeide.
In deze context werden inspecteurs niet alleen ingezet voor markttoezicht, maar ook als instrument voor politieke controle. Conflicten die voorheen puur zakelijk waren (zoals concurrentie om een standplaats of prijsvechten), kregen door de bezetting een gevaarlijke politieke lading. Het "ariseren" van zaken was onderdeel van de systematische uitsluiting en beroving van Joden uit het economische leven. De Jan Evertsenstraat was en is een belangrijke winkelstraat in Amsterdam-West, waar dergelijke lokale conflicten direct invloed hadden op de sociale cohesie in de buurt.