Dagrapport van de dienst Marktwezen Amsterdam, afdeling Contrôle. December 1941 (verschillende meldingen van 5 t/m 8 december 1941). [Header]
MARKTWEZEN AMSTERDAM
CONTRÔLEUR
DAGRAPPORT van [blanco] dag [blanco] 19[blanco]
[Stempel:] No 46 / 195 / 1 M. 1941 [handgeschreven:] 20/12

[Tabelsectie]
Ventvergunning 12/109. B. v. Kampen. 5 Dec. ’41
100 p. braasem. Gem. afslag.

Ververg: ENr / 82 Tol. Gem afslag. 5 Dec ’41
47 p. snoekbaars.
Tol had deze visch nog over van 4/12 ’41

[Marge:] Spaarndammerbuurt
Joost Zwart. Vaste klanten. Heeft toegangskr. v/d vischmarkt.
50 p. snoekbaars (groot). Gem afslag. 6 Dec ’41
6 " voorn
Deze visch had hij overgenomen van Kes.

[Onderste gedeelte - Handgeschreven memo]
Hr. Inspecteur.
[Marge:] Kes, Stadionplein 20 II, Volendam
Mogen de kooplieden hun klanten ook verplichten half om half te nemen b.v. half voorn half snoekbaars?

[Onderaan:]
J. Zwart & Kes opgeroepen Vrijdag 12/12
m. i. tweemaal beurt overstaan.
8-12-41 de Haas. Z 0.2

[Rechtsonder:]
off. de Vries 3/12 '41 Het document is een ambtelijk rapport van de Amsterdamse marktcontrole tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. Het geeft een gedetailleerd inkijkje in de strikte regulering van de vishandel.

• Handhaving: De controleur (De Haas) rapporteert over venters (straatverkopers) die vis verkopen die afkomstig is van de Gemeentelijke Visafslag. Er wordt nauwgezet bijgehouden hoeveel pond (p.) van welke vissoort wordt verkocht en wat de herkomst is.
• Koppelverkoop: Het meest interessante onderdeel is de vraag aan de inspecteur over "half om half" verkoop. In tijden van schaarste probeerden handelaren vaak minder populaire vis (zoals voorn) te verkopen door klanten te dwingen deze af te nemen bij aankoop van gewilde vis (zoals snoekbaars). Dit werd gezien als een vorm van koppelverkoop, wat vaak verboden was om prijsopdrijving en oneerlijke handel tegen te gaan.
• Sancties: De aantekening "m. i. tweemaal beurt overstaan" duidt op een voorgestelde straf. "Beurt overstaan" hield in dat een handelaar voor straf een of meerdere keren niet mocht inkopen op de afslag, wat een zware economische sanctie was. In december 1941 was de voedselvoorziening in Nederland onderworpen aan strenge distributieregels. De bezetter en de lokale autoriteiten probeerden de zwarte markt en prijsopdrijving te beheersen. Amsterdamse visventers, vaak afkomstig uit omliggende vissersdorpen zoals Volendam (zoals in dit rapport vermeld bij "Kes"), stonden onder voortdurend toezicht van het Marktwezen.

De vermelding van "vaste klanten" en "toegangskaarten voor de vismarkt" onderstreept de bureaucratische controle: alleen wie de juiste papieren had en zich aan de regels hield, mocht handelen. De Spaarndammerbuurt was destijds een volksbuurt waar de visventer een cruciale rol speelde in de dagelijkse voedselvoorziening. J. Zwart Marktwezen