Handgeschreven conceptbrief (minuut) op voorbedrukt papier. 1918 (vermeld op pagina 3). De Burgemeester van Enschede (waarschijnlijk Edo Johannes Bergsma). (Pagina 2)

[in de kantlijn:] voor den kleinhandelaar

is met de hier ter stede geldende usance waarbij
thuisbezorging van aardappelen door de grossiers slechts
plaats vindt, wanneer zulks uitdrukkelijk vooruit wordt
bedongen, en tegen afzonderlijke vergoeding. –
Van de zijde van den kleinhandel is tot ons het
verzoek gericht om de aardappelen tegen den vastgestelden
prijs van 10 ½ cent per kg. ~~thuisbezorgd te krijgen~~. franco winkel kleinhandelaar te leveren.
Onder verwijzing naar de desbetreffende bepaling is
er thans van de zijde van den kleinhandel op aangedrongen
om de aardappelen voor den kleinhandelsprijs ~~franco den winkel~~ franco winkel geleverd te krijgen. –
~~Indien hiertoe moest worden overgegaan dan zou het zware lasten leggen op de schouders van de grossiers.~~
In verband hiermede merken wij op dat het bij de
verhoudingen, die in onze gemeente bestaan, ten eenenmale
onmogelijk is om uit de ~~6 ½ cent per kg~~ toegestane ~~verkoop~~ provisie à ½ cent per kg. de kosten van
een eventueel thuisbezorgen te bestrijden. Buitendien
~~schijnt het ook billijk en was dit geen aanleiding om zulks hadden de kleinhandelaren bij de~~
distributie der oude aardappelen ook een winstmarge
van 1 ½ cent terwijl de aardappelen op de distributie-
plaatsen aan hen werden afgeleverd. Wij hebben den indruk
dat deze winstmarge zeer voldoende was hetgeen ook
uit herhaalde uitlatingen van kleinhandelaren kon
~~afgeleid worden~~ afgeleid.
~~Ik Wij moeten daarom aannemen dat de bij het vaststellen der gestelde de betreffende beschikking onbillijkheid.~~
Aannemende dat de vaststelling der tusschenhan-
delsprijs voor levering aan de winkel onwillekeurig is
geschied en dat het niet in Uw bedoeling heeft gelegen
de bestaande verhouding tusschen tusschenhandelaren
en kleinhandelaren marge ten nadeele van de
eerste en ten voordeele van de tweede te wijzigen,
dring ik er bij U ten zeerste op aan de
~~betreffende beschikking alsnog te wijzigen~~
der betreffende beschikking ~~te brengen~~ zoodanig te wijzigen waarbij
~~in zoover dat de aan de gemeentebesturen in~~

(Pagina 3)

3 No 702/1 M. 1918.
overweging gegeven prijzen voor levering aan den
kleinhandel niet meer zullen gelden franco
winkel kleinhandelaar. *
Ik vertrouw dat U hiermee aanweizig zult
vinden om ~~de herziening van~~ een beslissing in dezen
zin te nemen.

de Burgemeester van Enschede,
[Handtekening/Initialen: Edo]

--- Het document is een concept van een brief geschreven door de Burgemeester van Enschede in 1918. Het betreft een bezwaar tegen een nieuwe regeling in de aardappelvoorziening.

Kern van het probleem:
Er is een conflict tussen de 'tussenhandel' (de grossiers/groothandel) en de 'kleinhandel' (de winkeliers) over de levering van aardappelen. De nieuwe regeling lijkt te eisen dat grossiers de aardappelen "franco winkel" (zonder extra bezorgkosten) moeten leveren aan de winkeliers voor een vaste prijs.

Argumentatie van de burgemeester:
1. Usance (Gebruik): Het is in Enschede gebruikelijk dat bezorging alleen gebeurt op afspraak en tegen extra betaling.
2. Onmogelijke marge: De toegestane provisie voor de grossier (0,5 cent per kg) is te laag om bezorgkosten van te dekken.
3. Winstmarge kleinhandel: De winkeliers hebben een ruimere winstmarge (1,5 cent per kg) en haalden voorheen de aardappelen zelf op bij distributiepunten.
4. Onbedoelde fout: De burgemeester suggereert beleefd dat deze nieuwe prijsstelling waarschijnlijk een "onwillekeurige" fout is in de landelijke beschikking, omdat het de verhoudingen tussen groot- en kleinhandel onterecht scheef trekt.

Het document bevat veel doorstalingen en verbeteringen, wat typerend is voor een ambtelijk concept waarin naar de juiste formulering wordt gezocht om een hogere instantie te overtuigen.

--- Dit document stamt uit het laatste jaar van de Eerste Wereldoorlog (1918). Hoewel Nederland neutraal was, heerste er door de Britse blokkade en de Duitse duikbootoorlog een enorme schaarste aan brandstof en voedsel. Dit leidde tot de invoering van de Distributiewet (1916).

De overheid reguleerde alles: van de hoeveelheid die een burger mocht kopen (via distributiebonnen) tot de prijzen en de winstmarges voor tussenhandelaren en winkeliers. De burgemeester trad hier op als belangenbehartiger voor de lokale economische stabiliteit in Enschede. Hij probeert te voorkomen dat de lokale groothandelaren kopje-onder gaan door onwerkbare landelijke regelgeving. Het document geeft een uniek inkijkje in de dagelijkse logistieke en economische strijd tijdens de zogenaamde "Distributietijd".