Ambtelijke brief/memorandum (doorslag of concept). 31 januari 1941. Pakhuiscontracten van den aardappelhandel.
65/1/6 II 8/2/41 178

A’dam, 31/1 1941
W. L. M.

Onder terugzending van de met Uw kantbrief dd. 28 Januari j.l. om spoedig nader advies ontvangen stukken no. 107 L.M. 1941 heb ik de eer U te berichten, dat de cijfers, genoemd in den zich onder de stukken bevindenden brief van de Nederlandsche Inkoop Centrale van Akkerbouwproducten dd. 24 Januari j.l., niet volledig genoeg zijn om daaruit [doorhaling: een] een definitief oordeel omtrent de financiële positie van de deelnemers in de aardappelcombinatie te vellen. Hiervoor zou trouwens mede een boekenonderzoek bij de plaatselijke afdeeling der V. B. N. A. omtrent de werkelijk gemaakte kosten noodig zijn.

Ten aanzien van de onderhavige cijfers kan evenwel het volgende worden geconstateerd.

De lossingskosten ad. 15 cent per 100 kg. blijven beneden de kosten, die in werkelijkheid moeten worden gemaakt. Deze bedragen nl. te dezer stede 15 ct. per hl., welk bedrag nog [tussenvoeging: moet] worden vermeerderd met de sociale lasten en eventueele toeslagen voor extra werk. Hierdoor [doorhaling: kan] kunnen deze kosten op ƒ 25 cent per [doorhaling: hl] 100 kg. gesteld worden.

De kosten van thuisbezorgen zijn met 18 cent per 100 kg (12 ½ cent per hl) niet te dekken. De expediteurs berekenen momenteel hiervoor 20 – 25 cent per hl. De kleinhandelaren, die zelf hun aardappelen halen (en dat is de meerderheid) [doorhaling: ontvangen] [kantlijn: als vergoeding] daarvoor van de V. B. N. A. thans ƒ 25 cent per 100 kg.; zij stellen dan echter zelf de zakken beschikbaar. Het is mij bekend, dat door de kleinhandelaren (d.w.z. de plaatselijke afdeeling van „Centraal Belang”) pogingen in het werk worden gesteld om hiervoor een hoogere [doorhaling: bedrag] vergoeding beschikbaar gesteld te krijgen.

De overige kosten kunnen dezerzijds moeilijk worden beoordeeld; de „afdracht hoofdkantoor” ad. 5 cent is vermoedelijk een vastgesteld...

[Kantlijn linksonder:]
Thans is nog toegegeven dat de werkelijke opslagkosten niet meer bedragen dan 1 à 1 ½ cent per hl. per week. * Taalgebruik: Formeel ambtelijk Nederlands met gebruik van de naamvalsvormen ("in den", "der") en spelling van vóór de wijziging van 1947 (bijv. "eventueele").
* Inhoud: De schrijver reageert op een adviesaanvraag over de financiële positie van aardappelhandelaren. De kern van het betoog is dat de officieel vastgestelde vergoedingen voor lossen en thuisbezorgen niet kostendekkend zijn. De werkelijke kosten (inclusief sociale lasten) liggen aanzienlijk hoger dan de normen die de Inkoop Centrale hanteert.
* Eenheden: Er wordt gesproken over "hl" (hectoliter, ca. 70 kg voor aardappelen) en "100 kg". De verwarring of correctie tussen deze twee eenheden in de tekst wijst op een overgangsfase in de standaardisatie van de distributieberekeningen.
* Correcties: Het document bevat diverse handgeschreven correcties en toevoegingen in de kantlijn, wat suggereert dat dit een conceptbrief is of een intern memorandum dat als basis diende voor een definitief besluit. Dit document stamt uit januari 1941, tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De voedselvoorziening was in deze periode strikt gereguleerd via een distributiestelsel. De Nederlandsche Inkoop Centrale van Akkerbouwproducten (NICA) en organisaties zoals de V.B.N.A. speelden een cruciale rol in de keten van boer naar consument.

Er was in deze periode sprake van grote spanning tussen de overheid (die prijzen laag wilde houden voor de consument en om inflatie te beheersen) en de tussenhandel (die te maken kreeg met stijgende kosten en strengere regelgeving). De aardappel was als volksvoedsel nummer één politiek zeer gevoelig. De genoemde organisatie "Centraal Belang" was een belangenvereniging voor de kleine zelfstandige winkelier, die hier blijkbaar lobbyde voor hogere marges om te kunnen overleven onder het strenge prijsregime van de bezettingstijd.