Ambtsverslag / Rapport van het Marktwezen. 24 oktober 1941. № 77/66/1 M. 1941 24/10

R A P P O R T

Heden morgen omstreeks 8.15 uur, bevond ik mij met toezicht belast bij het afgeven der aardappelen aan de aardappelenkant van de Centrale Markt, toen een mij van aanzien bekende kooper, die mij later desgevraagd opgaaf te zijn genaamd: Cornelis Leonardis ~~Ex~~ Engenhulst, geboren te Amsterdam 10 September 1914, wonende Gentiaanplein 32 alhier, met een met een paard bespannen wagen via den rijweg tusschen Koelhuis en Hal het terreingedeelte van de aardappelenkant kwam oprijden, terwijl hij zijn wagen aldaar tot stilstand bracht. Zooals U bekend is, worden aan kooplieden die aardappelen komen laden genummerde bewijzen afgegeven, waarop uitsluitend afgifte van aardappelen mag plaats vinden. Ik vroeg Engenhulst of hij aardappelen moest laden, waarop hij mij ten antwoord gaf: "Wat zou dat dan". Ik deelde hem hierop mede, dat hij dan in het bezit moest zijn van een door Marktwezen verstrekt nummerbewijs. Desgevraagd verklaarde hij niet in het bezit te zijn van een zoodanig nummerbewijs en deelde mij tevens mede, dat hij geen aardappelen moest laden, reden waarom ik hem verzocht met zijn paard en wagen het besproken terreingedeelte te verlaten. Hieraan weigerde hij blijkbaar opzettelijk ~~aan~~ te voldoen: hij voegde mij althans toe: "Ik denk er niet aan", door welke houding de orde bij het afgeven der aardappelen door Engenhulst werd verstoord, althans in gevaar gebracht. Ik verzocht hem mij zijn toegangskaart van de Centrale Markt af te geven, doch weigerde hij ook hier aan te voldoen. Ook toen ik hem gelastte mijn zijn toegangskaart te geven en zich te verwijderen, bleef hij bij zijn weigering te volharden en voegde mij toe: "Ik vind jou een groote ouwe hoer en ga niet weg". Hierop heb ik, rapporteur, mij verwijderd om assistentie te halen, doch toen ik met een agent van politie weer te plaatse kwam, bleek Engenhulst met zijn wagen vertrokken te zijn. Later heb ik hem weer op pier B van de Centrale Markt aangetroffen en hem op last van den heer Joghems, geassisteerd door agent Maredenberg van het Bureau Admiraal de Ruyterweg, van het Marktterrein verwijderd, en overgebracht naar bedoeld Politiebureau. Eerst daar heeft hij zijn ~~toegangskaart~~ naam en adres opgegeven. Hier bleek voorts nog, dat hij zijn toegangskaart voor de markt niet bij zich had. Naar hij aldaar verklaarde had een andere kooper met wien hij als regel samen de markt bezoekt, deze kaart in zijn bezit. Bij onderzoek in de administratie van het Kaartenbureau is mij gebleken, dat Engenhulst in het bezit is van een kooperskaart onder No 1598.
Ik heb Engenhulst een proces-verbaal aangezegd terzake beleediging en het niet voldoen aan mijn bevel.

Amsterdam 24 October 1941
Controleur,
[Handtekening: S. Th. Broere]

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.

[Handgeschreven in rood potlood:] 77/66/2/7
[Handgeschreven aantekeningen onderaan:]
3 dagen schorsing
24 Oct t/m 27 Oct '41
Rapporteeren Th. Broere
28/10-14 [onleesbaar]
[Handtekening: M. Mour...] Dit document is een officieel verslag van een incident op de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van het conflict is een administratieve en disciplinaire overtreding: een koopman (Engenhulst) bevindt zich zonder het vereiste nummerbewijs op een specifiek deel van het marktterrein (de aardappelafdeling) en weigert vervolgens herhaaldelijk instructies van de controleur op te volgen.

Opvallend is de escalatie van het conflict:
1. Procedureel: De koopman heeft geen nummerbewijs en geen toegangskaart bij zich.
2. Verbaal: De koopman wordt brutaal ("Wat zou dat dan") en uiteindelijk beledigend ("Ik vind jou een groote ouwe hoer").
3. Juridisch: Er wordt assistentie van de politie ingeroepen en de man wordt afgevoerd naar het bureau aan de Admiraal de Ruyterweg. Er wordt een proces-verbaal opgemaakt.

De handgeschreven notities onderaan duiden op de administratieve afhandeling: de man kreeg een schorsing van drie dagen van de markt als directe sanctie. Het document dateert van oktober 1941, ruim een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was de voedselvoorziening strikt gereguleerd via een distributiesysteem. De Centrale Markt in Amsterdam (het huidige Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) speelde een cruciale rol in de aanvoer en verspreiding van voedsel in de stad.

Aardappelen waren een essentieel volksvoedsel. De strikte controle op nummerbewijzen en toegangskaarten was noodzakelijk om de zwarte handel tegen te gaan en de ordelijke verdeling van de schaarse goederen te waarborgen. De spanningen op de markt waren in deze jaren vaak hoog door de schaarste en de strenge regelgeving. De autoritaire toon van de controleur en de felle reactie van de koopman zijn typerend voor de sfeer van frustratie en repressie in bezet Amsterdam. Het feit dat de politie eraan te pas moet komen voor een relatief klein vergrijp, toont aan hoe strak de teugels werden gehouden door het Marktwezen.