Circulaire (No. 91) 5 januari 1942 Gemeentelijk Materialenbureau Amsterdam (Oude Zijds Achterburgwal 213) Heeren Hoofden van Diensten en Bedrijven [Linksboven, handgeschreven/stempel:]
Nº 9/1 M. 1942 6/7

[Rechtsboven, handgeschreven parafen:]
m/Dir
m/Jongh
7

[Briefhoofd links:]
GEMEENTELIJK MATERIALENBUREAU
Oude Zijds Achterburgwal 213,
No. 9/1 G.M.B.
Circulaire No. 91.

[Briefhoofd rechts:]
AMSTERDAM, 5 Januari 1942.
Aan
Heeren Hoofden van Diensten
en Bedrijven.

[Inhoud:]
Door den Algemeen Gemachtigde voor den Wederopbouw en voor de Bouwnijverheid is bepaald, dat van 24 December 1941 tot 26 Januari 1942 de volgende werken worden stilgelegd:
a) wegenbouw;
b) waterbouw;
c) fabrieksbouw;
d) alle overige bouwwerken,
alles voor zoover hierbij graaf-, hijsch-, transport- en andere werktuigen, zooals betonmolens e.d. worden gebruikt, waarvoor vloeibare brandstof noodig is.

Tot deze werktuigen zullen niet worden gerekend pompen voor bemaling, draineering, enz., indien door het stopzetten van deze werktuigen gevaar of ernstige schade zou kunnen ontstaan.

In bovengenoemde periode zijn tevens verboden alle transporten van bouwmaterialen naar de werken, voor zoover hierbij vervoermiddelen worden gebruikt, waarvoor vloeibare brandstoffen en/of smeerolie noodig zijn.

In uitzondering op het bovenstaande zullen voortgang kunnen vinden:
a) de werken, welke in de urgentieklasse 0 zijn ingedeeld, alsmede de werken, welke zijn goedgekeurd op wensch van den Duitschen Bevollmächtigte für die Bauwirtschaft en waarvoor deze een desbetreffende verklaring heeft afgegeven, benevens het transport voor deze werken;

[Linksonder:]
C.S.Stadhuis,
A'dam 1-'42. Dit document is een officiële bekendmaking van de gemeente Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. De kern van de boodschap is een verplicht bevel tot het stilleggen van vrijwel alle bouwactiviteiten gedurende de periode van eind december 1941 tot eind januari 1942.

Belangrijkste punten uit de tekst:
1. Brandstofschaarste: Het verbod richt zich specifiek op werkzaamheden en transport waarbij "vloeibare brandstof" of "smeerolie" nodig is. Dit wijst op de nijpende tekorten aan olie en benzine tijdens de oorlogsjaren.
2. Uitzonderingen: Alleen vitale functies (zoals pompen tegen wateroverlast) en projecten met de hoogste urgentie (Klasse 0) mogen doorgaan.
3. Duitse controle: De tekst vermeldt expliciet de "Duitschen Bevollmächtigte für die Bauwirtschaft". Dit onderstreept dat de Nederlandse bouwsector volledig ondergeschikt was gemaakt aan de Duitse oorlogseconomie en prioriteiten. De winter van 1941-1942 was een van de strengste winters van de 20e eeuw. De kou zorgde niet alleen voor logistieke problemen, maar verergerde ook het tekort aan brandstoffen. De bezetter vorderde op grote schaal grondstoffen en brandstoffen voor het oostfront.

De genoemde "Algemeen Gemachtigde voor den Wederopbouw" was een ambt dat direct na de inval in 1940 werd ingesteld (oorspronkelijk onder leiding van ir. J.A. Ringers) om de schade van de meidagen te herstellen, maar gaandeweg werd dit apparaat steeds meer een instrument voor de Duitse bezettingsmacht om de Nederlandse bouwcapaciteit te reguleren.

De verwijzing naar "C.S. Stadhuis" (Centrale Secretarie) onderaan geeft aan dat dit document intern werd verspreid onder de verschillende Amsterdamse gemeentediensten om hen te dwingen hun werkzaamheden te staken. C.S. Stadhuis G.M.B. Gemeente Amsterdam Stadhuis