Officieel schrijven/circulaire van het Parket van de Procureur-Generaal. 12 februari 1942. J. Feitsma, Procureur-Generaal, Fd. Gew. Directeur van Politie. Nº 1/21/1 (stempel) Nº 1942 6/3 (stempel) Nº 277 (stempel) L.M. 1942 4/3 (stempel)

PARKET
VAN DEN PROCUREUR-GENERAAL
BIJ HET GERECHTSHOF

No. P 401-141.

Marktwezen (handgeschreven)

AMSTERDAM, 12 Februari 1942.

Hierdoor heb ik de eer U.E.A./U.W.E.G. onderstaand te doen toekomen uittreksels uit een tweetal brieven van den Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandsche Gebied, Commissaris-Generaal voor Bestuur en Justitie resp. d.d. 3 en 21 Januari 1942 betreffende verandering van de namen van straten, pleinen enz. die den naam dragen van in leven zijnde leden van het Koninklijk Huis.
Ik moge U verzoeken terzake het noodige te doen verrichten.

DE PROCUREUR-GENERAAL
FD. GEW. DIRECTEUR VAN POLITIE,
J. FEITSMA.

De Heeren Burgemeesters, Hoofdcommissarissen en Commissarissen van Politie in het ressort Amsterdam.
Den Heer Divisie-Commandant der Marechaussee.
De Heeren Hoofden der Regelingsbureaux der Rijksveldwacht.
(Ter kennisneming aan den Heer Secretaris-Generaal van het Departement van Justitie, de Heeren Commissarissen der provinciën Noordholland en Utrecht en de Heeren Ambtgenooten.)

„Im Einvernehmen mit dem Generalkommissar für das Sicherheitswesen und unter Bezugnahme auf dessen in der Presse bekanntgegebene Anordnung vom 17. 9. 41 betr. die Verwendung von Namen der lebenden Mitglieder des Hauses Oranien-Nassau ordne ich hiermit an, dass Strassen, Plätze, Parks und Wasserstrassen, sowie öffentliche Körperschaften, privatrechtliche Körperschaften, an denen eine öffentlichrechtliche Körperschaft beteiligt ist, oder öffentlichen Zwecken dienende Einrichtungen (Schulen, Krankenhäuser, Altersheime usw.) in deren Bezeichnungen die Namen lebender Mitglieder des Köningshauses verwandt sind, eine neue Bezeichnung erhalten. Folgende Namen dürfen in den Bezeichnungen nicht mehr verwandt werden :
„a) Wilhelmina oder Königin Wilhelmina.
„b) Juliana oder Prinzessin Juliana.
„c) Beatrix oder Prinzessin Beatrix.
„d) Irene oder Prinzessin Irene.
„e) Bernhard zur Lippe Biesterfeld, oder Prinz Bernhard, oder Bernhard.
„ Dieser Erlass ist sofort durchzuführen.”

„Im Nachgang zu meinem Erlass vom 3. 1. 1942 teile ich Ihnen im Einvernehmen mit dem Generalkommissar z. b. V. mit :
„1. Die neuen Namen für Straszen, Plätze, Brücken pp. sollen nicht der heutigen Zeit entnommen werden.
„2. Die Bürgermeister, Wasserschaften usw. sollen unverzüglich eine Liste der abzuändernden Bezeichnungen mit Vorschlag neuer Namen dem Kommissar der Provinz einreichen, der nach Fühlungnahme mit dem Beauftragten die Namenwahl genehmigen oder beanstanden kann.
„ Ich bitte nunmehr um beschleunigte Durchführung.”

Stadsdrukkerij Amsterdam
3936-2-42-90 * Juridische en bureaucratische structuur: Het document illustreert de hiërarchische lijn van de bezettingsmacht: van de Rijkscommissaris via de Commissaris-Generaal naar de Nederlandse Procureur-Generaal (Feitsma), die het bevel vervolgens doorgeeft aan de lokale autoriteiten (burgemeesters en politie).
* Collaboratie: De ondertekenaar, J. Feitsma, was een felle collaborateur. Zijn bereidwilligheid om Duitse verordeningen uit te voeren blijkt uit de directe en dwingende toon van de begeleidende tekst.
* Inhoudelijke restricties: Opvallend in de Duitse tekst is punt 1: "Die neuen Namen... sollen nicht der heutigen Zeit entnommen werden." Dit wijst erop dat de bezetter wilde voorkomen dat er direct politiek beladen (pro-Duitse) namen voor in de plaats kwamen, wellicht om onrust te minimaliseren of om een schijn van neutraliteit te bewaren bij de hernoeming.
* Bereik: De maatregel betreft niet alleen fysieke locaties (straten, parken, waterwegen), maar ook rechtspersonen en instellingen zoals scholen en ziekenhuizen. * Historische periode: Februari 1942 markeert een fase in de bezetting waarin de Duitsers steeds strenger optraden tegen symbolen van de Nederlandse nationale identiteit en het koningshuis (de "Gleichschaltung").
* Symboliek: Het Huis van Oranje-Nassau was een centraal symbool van verzet en nationale eenheid. Door de namen van koningin Wilhelmina en haar familie uit het straatbeeld te wissen, probeerde de bezetter de band tussen het volk en de gevluchte regering in Londen te verbreken.
* De "Oranje-verordening": Deze specifieke maatregel staat bekend als onderdeel van het "Oranje-verbod". In veel steden leidde dit tot de herintroductie van oude, historische straatnamen of namen van bloemen en bomen. Na de bevrijding in 1945 werden deze wijzigingen vrijwel onmiddellijk weer teruggedraaid.
* Drukkerij: Het voetnotenummer onderaan verwijst naar de Stadsdrukkerij Amsterdam, wat aangeeft dat dergelijke circulaires op grote schaal werden geproduceerd voor distributie binnen het ambtelijk apparaat.