Officiële brief. 16 juni 1942. De Gemachtigde v.d. Nederlandschen Landstand (H. Balk, i.o. ondertekend). NEDERLANDSCHE LANDSTAND
STREEK: AMSTERDAM EN OMGEVING

AFD.: Algemeen
BETREFFENDE: prop.biljetten

AMSTERDAM, 16 Juni 1942.
HEERENGRACHT 538
TELEFOON 34119

[Paars stempel:] Nº 1/51/1 M. 1942 17/6

Den Weledelen Heer Sixma,
Directeur van het Marktwezen
AMSTERDAM

Volksgenoot,

Bijgaand zend ik U 9 propaganda-biljetten met vriendelijk verzoek deze op goed zichtbare plaatsen op belangrijke punten op te laten hangen. Ik hoop en verwacht, dat U hierin Uw medewerking zult verleenen.

Met Volkschen Groet,

De Gemachtigde v.d. Nederlandschen Landstand
voor de Stad Amsterdam en omgeving.
H. Balk.
i.o.
[Handtekening: onleesbaar]

[Handgeschreven notitie onderaan:]
affiches i.z. clandestien koopen van vleesch.
Doen ophangen?
[Handtekening/Paraaf: onleesbaar] Dit document is een formele opdracht/verzoek van de Nederlandsche Landstand aan de directeur van het Amsterdamse Marktwezen. De Landstand was een tijdens de bezetting door de Duitsers opgerichte organisatie waarbij alle boeren en tuinders zich verplicht moesten aansluiten. Het doel was de totale controle over de voedselvoorziening en de nazificering van het platteland.

De terminologie in de brief is kenmerkend voor de nationaalsocialistische ideologie van die tijd:
* "Volksgenoot": De standaard aanhef binnen de NSB en gelieerde organisaties.
* "Volkschen Groet": De gebruikelijke afsluiting in plaats van het neutrale 'Hoogachtend'.

De handgeschreven notitie onderaan is cruciaal voor de interpretatie. Het verduidelijkt dat de "propaganda-biljetten" betrekking hebben op het clandestien kopen van vlees. In 1942 was de schaarste groot en de zwarte handel (clandestiniteit) nam toe. De bezetter en de Landstand probeerden dit met propaganda te bestrijden om de distributie onder controle te houden. De vraag "Doen ophangen?" getuigt van de ambtelijke verwerking van dit verzoek binnen de gemeentelijke dienst. In juni 1942 was de gelijkschakeling van de Nederlandse samenleving in volle gang. De Nederlandsche Landstand (opgericht in 1941) stond onder leiding van NSB-boerenleider Evert Roskam. Het Marktwezen in Amsterdam was een strategisch belangrijk punt voor propaganda, omdat hier dagelijks grote groepen mensen samenkwamen die direct te maken hadden met de voedselvoorziening.

Directeur Sixma (Tjerk Sixma) van het Marktwezen bevond zich, zoals veel hoge ambtenaren, in een lastig parket: meewerken met de opdrachten van collaborerende instanties of riskeren te worden vervangen door een NSB'er. De handgeschreven notitie suggereert een interne afweging over het al dan niet uitvoeren van dit specifieke verzoek. H. Balk Marktwezen NSB