Getypte ambtelijke brief met handgeschreven kanttekening. 20 Maart 1942 [Handgeschreven in blauw potlood bovenaan:]
Verzonden 20/3

[Getypte tekst:]
vD/HG.

2A/11/3 M
20 Maart 1942.

Slechte kwaliteit aardappelen.

den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Naar aanleiding van Uw brief d.d. 11 dezer No.287 L.M.1942 heb ik de eer U te berichten, dat de Vebena aan den kleinhandel een toeslag geeft voor aardappelen, welke bij aankomst op de Centrale Markt een zeker % ondeugdelijk bevatten. Dit is echter bij de lossing niet steeds te constateeren; het blijkt dikwijls eerst in den winkel van den kleinhandelaar. Het staat geenszins vast, dat de toeslag ook aan het publiek wordt gegeven! Aangenomen moet worden, dat alle kleinhandelaren met de mogelijkheid tot het verkrijgen van een vergoeding bekend zijn; zij zijn alle verplicht aangesloten bij de stichting "Centraal Belang" welke ook te dezer zake hun belangen behartigt.

Ik heb getracht, het door U vermelde euvel op andere wijze te ondervangen; hierbij is gedacht aan het uitzoeken der aardappelen op de Centrale Markt. Indien dit al mogelijk zou zijn, zou een en ander groot oponthoud veroorzaken; buitendien treedt meer speciaal de vorstschade veelal pas later aan den dag. Verder heb ik overwogen om de slechte aardappelen te doen terugnemen door de Vebena om ze door goede te doen vervangen. Het bezwaar hiertegen is, dat de aardappelen, die door den schuld van den kleinhandel zijn bedorven (bijvoorbeeld door te langen of ondoelmatigen opslag) weer zouden moeten worden teruggenomen. Voorts zou in een periode van aanvoer van slechte aardappelen een tijdelijke verhooging van het rantsoen, gepaard gaande met een verlaging van den prijs, kunnen worden overwogen. Een en ander zou dan echter voor het geheele land moeten geschieden. Het beoordeelen van deze mogelijkheid zal naar mijn meening moeten geschieden door het Rijksbureau voor Voedselvoorziening in Oorlogstijd, waarvan de Akkerbouwcentrale een onderdeel vormt.

In de kringen der deskundigen verwacht men overigens, dat, nu de vorstperiode is afgeloopen, de door U naar voren gebrachte klachten geheel zullen verdwijnen. De mogelijkheid bestaat nog, dat partijen aardappelen, die vorstschade in de kuilen hebben gekregen, alsnog zullen worden verladen. * Kern van de brief: De brief is een reactie op klachten over de slechte kwaliteit van aardappelen die aan de burgerij worden geleverd. De schrijver (vermoedelijk een ambtenaar of afdelingshoofd) legt uit dat er een compensatieregeling bestaat voor handelaren (via de Vebena), maar dat het onzeker is of dit voordeel de consument bereikt.
* Problematiek: Er wordt gezocht naar oplossingen voor "vorstschade". Het uitzoeken van aardappelen op de Centrale Markt wordt afgewezen wegens logistieke vertragingen. Ook het simpelweg vervangen van slechte partijen is lastig, omdat niet altijd duidelijk is of de schade door transport of door foutieve opslag door de winkelier zelf is ontstaan.
* Beleidsvoorstel: Er wordt gesuggereerd om bij slechte kwaliteit de rantsoenen tijdelijk te verhogen en de prijzen te verlagen, maar dit is een nationale bevoegdheid van het Rijksbureau voor Voedselvoorziening in Oorlogstijd.
* Terminologie:
* Vebena: Vereniging van Bemiddelaars in Aardappelen.
* Centraal Belang: Een organisatie die de belangen van de detailhandel behartigde tijdens de bezettingsjaren. Dit document stamt uit maart 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. De voedselvoorziening was in deze periode strikt gereguleerd via een distributiesysteem (rantsoenering). De winter van 1941-1942 was extreem streng, wat leidde tot grote problemen met de opslag van aardappelen in kuilen (onder de grond), waardoor veel partijen bevroren en bij het ontdooien gingen rotten.

De brief illustreert de bureaucratische worsteling om de kwaliteit van het basisvoedsel te waarborgen in een tijd van schaarste en centrale aansturing. Het toont tevens de spanning aan tussen de lokale overheid (de Wethouder) en de landelijke organen (het Rijksbureau) die over de distributie en prijzen beslisten.