Handgeschreven rapport/notitie. 4 maart 1942. Amsterdam, 4 - 3 - '42

Rapport over het vervoer van aardappelen door kruiers van de Centrale Markt naar de kleinhandel.

Vóór het intreden van de winter '41/'42 bewogen de tarieven voor het thuisbezorgen van aardappelen van de Centrale Markt naar de kleinhandel zich tusschen 17 1/2 en 25 cent per H.L.
De combinatie van aardappelgrossiers, die een wagenpark van 10 gaswagens bezit, rekende 17 1/2 cent, de overige kruiers van 20 tot 25 cent.
Gedurende deze winter is in die tarieven verandering gekomen.
Enkel de combinatie heeft haar tarief van 17 1/2 cent gehandhaafd.
De overige kruiers namen, met het oog op de slechte wegen, en de noodzakelijkheid om benzinewagens te huren, omdat de paardentractie zoogoed als geheel moest uitvallen, tarieven van 30 tot 60 cent per H.L.
Mijn gevoelen is, berustend op betrouwbare informatie, dat nu de wegen weer normaal zijn en de paardentractie weer volledig is ingeschakeld, het tarief zich nog steeds tusschen de 30 en 40 cent beweegt. Dit is een verhooging die m.i. ongemotiveerd is.
De vrachtprijs moet toch omlaag en stel U daarom voor een reorganisatie in het kruiersbedrijf.
In overleg met belanghebbenden wordt de vrachtprijs vastgesteld, welke zich m.i. moet bewegen * Economische context: Het document belicht de logistieke uitdagingen en prijsstijgingen in de voedselvoorziening tijdens de bezettingsjaren. Er is sprake van een aanzienlijke prijsstijging (tot wel een verdubbeling of verdrievoudiging) van de transportkosten per hectoliter (H.L.) aardappelen.
* Vervoersmiddelen: Het verslag noemt drie vormen van transport: gaswagens (auto's met houtgasgeneratoren, gebruikelijk bij brandstoftekorten), benzinewagens (die gehuurd moesten worden tegen hoge kosten) en paardentractie.
* Problematiek: De auteur klaagt over prijsrigiditeit: hoewel de winterse omstandigheden die de prijsstijging rechtvaardigden (zoals het uitvallen van paardenkracht) voorbij zijn, blijven de kruiers hoge tarieven rekenen. De auteur adviseert een gedwongen reorganisatie of prijsvaststelling om deze "ongemotiveerde" verhoging terug te draaien.
* Terminologie: "Kruiers" verwijst hier naar de professionele vervoerders die de distributie vanaf de centrale markt verzorgden. De "Centrale Markt" in Amsterdam (geopend in 1934 aan de Jan van Galenstraat) was het spilpunt voor de voedseldistributie in de stad. Dit document stamt uit het voorjaar van 1942, een periode waarin de Duitse bezetting de Nederlandse economie steeds sterker in haar greep kreeg. Brandstofdistributie was uiterst schaars, wat de afhankelijkheid van paard en wagen of alternatieve brandstoffen zoals houtgas verklaart. Omdat aardappelen het belangrijkste volksvoedsel waren, werden de kosten van het transport nauwgezet gevolgd door de autoriteiten of distributiediensten, aangezien elke verhoging direct invloed had op de betaalbaarheid van voedsel voor de Amsterdamse bevolking. De brief is waarschijnlijk gericht aan een gemeentelijke instantie of een bureau voor de voedselvoorziening.