Ambtelijke brief/memorandum. Onbekend (vermoedelijk een hoge ambtenaar van de sector Markten of Distributie), verzonden vanuit het Stadhuis ("C.S. Stadhuis, A'dam 8-'42"). Aan den Heer Burgemeester van Amsterdam,
Raadhuis.

Amsterdam, 22 Augustus 1942.

Zeer onlangs heb ik een bijeenkomst belegd met vertegenwoordigers van den groenten- en aardappelhandel, het Markt- en het Veilingwezen en den gemeentelijken Distributiedienst, teneinde hun meening te vernemen over de noodzakelijkheid en mogelijkheid van het treffen van maatregelen voor een bevredigende voorziening van de Amsterdamsche bevolking van groenten.

Eenparig waren de aanwezigen van oordeel, dat ongeveer tegen het aanbreken van den herfst een ingrijpen van de Overheid geboden is. Dit zou moten beginnen met een ordening van de aanvoeren ter markt en het invoeren van een verdeelingssysteem onder de daarvoor in aanmerking komende plaatselijke groentehandelaren.

Ter vergadering werd vernomen, dat een dergelijk plan bij den Heer Directeur Generaal voor de Voedselvoorziening in voorbereiding is.

Aannemende, dat dit plan tijdig tot uitvoering komt en dat het niet in het voornemen ligt de groenten te betrekken in het landelijke distributiesysteem, dat voor de overige levensmiddelen geldt, werd overwogen, welke plaatselijke regeling zou kunnen worden toegepast; in het hiernavolgende is in grove trekken geschetst, hoe men zich deze regeling dacht.

Aan ieder, die op wettige wijze in het bezit van een stamkaart is, wordt een inschrijvingskaart in duplo uitgereikt volgens bijgaand model. De handelaar behoudt het eene deel, de klant het andere. De handelaar legt een inschrijvingslijst volgens voorgeschreven model aan, waarop zijn klanten in volgorde van aanmelding staan geboekt. Het nummer van den klant wordt zoowel op de inschrijvingskaarten als op de lijsten vermeld.

Zoodra de inschrijvingstermijn afgeloopen is, levert de handelaar de kaarten en de lijsten in bij de instantie, welke daarvoor wordt aangewezen. Hij ontvangt daarvoor een toewijzingskaart volgens bijgesloten model. Het aantal ingeschreven klanten volgens stamkaart hierboven vermeld, blijkende uit de toewijzingskaart, vormt de basis voor de bevoorrading van den handelaar op de markt. Bij deze bevoorrading kan zooveel mogelijk rekening worden gehouden met de in de verschillende stadsbuurten bij voorkeur gewenschte groentensoorten.

Het kan voorkomen, dat personen om een of andere reden geen groentehandelaar kunnen vinden of van groentehandelaar wenschen te veranderen. In deze gevallen moet een daartoe in te stellen instantie bevoegd zijn, een groentehandelaar aan te wijzen. Diens toewijzingskaart en sterktestaat worden dienovereenkomstig gewijzigd en de wijzigingen worden aan de Centrale Markt medegedeeld.

Teneinde deze wijzigingen aan te brengen, wordt op de achterzijde van de toewijzingskaart de volgende regel meermalen onder elkaar opgenomen:
"...........194 ., gewijzigd in ...........klanten (dienststempel)

Iedere houder van een inschrijvingskaart komt in aanmerking voor een nader vast te stellen gewichtshoeveelheid groenten. Het hangt van den aanvoer af, of hij dit kwantum iederen dag, dan wel eens in de zooveel dagen ontvangt.

De centrale markt maakt elken ochtend het percentage bekend, dat aan groenten toegewezen zal worden.

De detaillisten kunnen dien dag een overeenkomstig percentage van hun klanten helpen. Zij bepalen hoeveel klanten dit zijn en vermelden de volgnummers (te beginnen met het laagste volgnummer en vervolgens opklimmend) met cijfers van ten minste 10 cm. hoog op een, voor het publiek vanaf de straat duidelijk waarneembare plaats. Den volgenden dag worden eerst die klanten opgeroepen, wier nummer nog niet aan de beurt is geweest, weer te beginnen met het laagste volgnummer, en vervolgens opklimmend.

C.S.Stadhuis, A'dam 8-'42 Dit document is een beleidsvoorstel gericht aan de burgemeester van Amsterdam (destijds Edward Voûte) om de distributie van groenten en aardappelen strikt te reguleren.

De kernpunten zijn:
1. Bureaucratisering: Er wordt een systeem voorgesteld met 'inschrijvingskaarten' (gekoppeld aan de stamkaart) en 'toewijzingskaarten' voor handelaren. Klanten moeten zich vastleggen bij één handelaar.
2. Schaarsbeheersing: Het document erkent dat de aanvoer onzeker is ("Het hangt van den aanvoer af"). De Centrale Markt bepaalt dagelijks welk percentage van de bevolking bediend kan worden.
3. Transparantie en Orde: Om onrust in de rijen te voorkomen, moeten winkeliers met grote cijfers (minimaal 10 cm hoog) aangeven welke volgnummers aan de beurt zijn. Dit wijst op een poging om de publieke orde bij winkels te handhaven tijdens periodes van tekorten.
4. Lokale autonomie: Men probeert een lokale Amsterdamse regeling op te zetten, vooruitlopend op of ter aanvulling van landelijke richtlijnen van de Directeur Generaal voor de Voedselvoorziening. Het document dateert van augustus 1942, ruim twee jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De voedselvoorziening werd in deze periode steeds nijpender. Hoewel groenten aanvankelijk minder streng verdeeld werden dan bijvoorbeeld brood of vlees, dwongen de toenemende schaarste en de export naar Duitsland de lokale autoriteiten tot een strakke rantsoenering.

De burgemeester aan wie dit gericht is, Edward Voûte, was een collaborerend burgemeester, benoemd door de bezetter. Het document illustreert hoe de gemeentelijke administratie in oorlogstijd functioneerde als een instrument voor distributie- en bevolkingscontrole. De verwijzing naar de "stamkaart" is cruciaal; dit was het centrale document in het Nederlandse distributiestelsel, maar werd door de bezetter ook gebruikt voor de opsporing van onderduikers en Joden (hoewel dat laatste in dit specifieke document over groenten niet expliciet wordt genoemd).