Officieel controlerapport (prijsopdrijving). 12 oktober 1942 (betreft gebeurtenis op 10 oktober 1942). [Stempels bovenaan:]
Nº 2/92/1 M.1942
[Handgeschreven:] 13/10

R A P P O R T .

In opdracht van den Directeur, ben ik rapporteur, J.P.N. Boon,
Zaterdag 10 October 1942, met een agent van politie (Afdeeling
Economische Zaken) genaamd Hoogerhout, in het Stadsdeel de Jordaan
op contrle geweest. Ik kan U het volgende resultaat rapporteeren:
Omstreeks 4 uur n.m. troffen wij in de 3e Egelantiersdwarsstraat
een handkar aan waarop zich appelen en peren bevonden. Bij onder-
zoek bleek ons dat de peren verkocht werden voor f.0.75 per Kg.
Deze prijs was veel te hoog, aangezien ons bleek, dat het afval
(stek) peren waren. De persoon die de peren verkocht gaf ons op
genaamd te zijn:
WILLEM BOMMELS,
geboren te Amsterdam, 19 December 1901, koopman, wonende 3e Erelantiers-
dwarsstraat 9/11 te Amsterdam. Hij verklaarde ons als volgt:
"Heden morgen heb ik een partij appelen en peren gekocht van een
mij onbekend persoon, die zich in een koffiehuis aan de Jan van
Galenstraat bevond."
De overige appelen en peren die nog op de handkar aanwezig waren
zijn door ons in beslag genomen en overgebracht naar de Ned. Veiling
alhier. Tevens kan ik U nog mededeelen dat Bommels een ventver-
gunning heeft, genummerd Serie Ob185, voor verkoop van visch en
zuurwaren in het stadsdeel Centrum. Tegen Bommels is proces-verbaal
opgemaakt wegens prijsopdrijving.

                               Amsterdam 12 October 1942
                                    de controleur,
                                    [Handtekening J.P.N. Boon]
                                    J.P.N. Boon.

Den Heer Bedrijfschef
van de Centrale Markt.

[Handgeschreven kanttekeningen onderaan:]
Heeft Bommels toegang CM? [CM = Centrale Markt]
Is het door Politie in beslag gen.
Bommels heeft geen toegang C.M.
15/10 E.M.
[Onleesbare paraaf/handtekening] Dit document is een getuigenis van de strikte economische handhaving in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. De kern van de zaak is prijsopdrijving: het verkopen van goederen boven de vastgestelde maximumprijs.

• Vergrijp: Willem Bommels verkocht kwalitatief slechte peren ("afval" of "stekperen") voor de relatief hoge prijs van 75 cent per kilo. In een tijd van schaarste werd dit streng bestraft om de zwarte markt tegen te gaan.
• Vergunning: Opvallend is dat de verdachte wel een ventvergunning had, maar enkel voor vis en zuurwaren. Het verkopen van fruit viel buiten zijn bevoegdheid.
• Herkomst: Bommels claimt de partij gekocht te hebben van een onbekende in een koffiehuis aan de Jan van Galenstraat. Dit is een bekende locatie vlakbij de Centrale Markthallen, wat suggereert dat de handel buiten de officiële veiling om ging.
• Sanctie: Naast een proces-verbaal werd de handelswaar direct in beslag genomen. Uit de handgeschreven notities blijkt dat er intern werd gecontroleerd of de man toegang had tot de Centrale Markt (C.M.), wat blijkbaar niet het geval was. Tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) voerde de bezetter een strakke geleide economie in. Het Bureau voor Prijsbeheersing en de Crisis Controle Dienst (CCD) controleerden streng op prijzen en distributie. Omdat veel voedsel naar Duitsland werd getransporteerd of gereserveerd was voor de Wehrmacht, ontstond er in Nederland een tekort. Dit leidde tot woekerprijzen op de zwarte markt.

De Jordaan was een volksbuurt waar veel straathandel plaatsvond. Rapporten zoals deze laten zien dat de kleinhandel onder een vergrootglas lag. De Jan van Galenstraat, waar de verdachte zijn waar gekocht zou hebben, was (en is) het centrum van de Amsterdamse voedseldistributie (de Centrale Markthallen), waar in die jaren een levendige illegale handel bestond in goederen die "van de vrachtwagen waren gevallen". J.P.N. Boon Politie Wehrmacht