Getypt inspectierapport (typoscript). 30 oktober 1942. J.P.N. Boon, Controleur. De Heer Bedryfschef der Centrale Markt (Amsterdam). (Noot: De spelling uit het origineel is aangehouden, inclusief de destijds gebruikelijke 'y' voor 'ij'.)

№ 2c/105/1 M.1942 2/11

R a p p o r t
--------------------

In opdracht van den Heer Joghems heb ik een onderzoek ingesteld naar aanleiding van een by den Heer Joghems telefonisch ingekomen klacht van den Heer Brugman, Overtoom 308. De Heer Brugman had zich beklaagd, dat de groentehandelaar Berkhout Overtoom 284 alhier, zyn zaak niet voor 11 uur v.m. zou openen en nimmer groente of fruit voor zyn klanten te hebben, doch alles clandestien boven den vastgestelden prys van de hand te doen.

Mevrouw Brugman, Overtoom 308 verklaarde my zich niet te kunnen voorstellen, dat ik by haar kwam informeeren naar aanleiding van een telefonisch klacht over den groentehandelaar Berkhout. Zy ontkende ten stelligste, dat door haar of door een harer huisgenooten een klacht over Berkhout zou zyn gedaan, aangezien zy niet de minste reden heeft zich over genoemden Berkhout te beklagen. Zy verklaarde, dat Berkhout haar naar gelang van den aanvoer regelmatig groente en fruit levert, doch nog nooit een cent te veel in rekening heeft gebracht.

Vervolgens hoorde ik Mevrouw Brugman, Overtoom 316, die my verklaarde, dat noch door haar, noch door een harer huisgenooten een klacht over Berkhout is ingediend. Zy verklaarde eveneens regelmatig groente en fruit te betrekken van Berkhout tegen den vastgestelden verkoopsprys, zoodat ook zy niet de minste reden heeft zich over Berkhout te beklagen.

Aangezien er by den Heer Joghems reeds meerdere malen klachten over Berkhout zyn ingekomen, als zou Berkhout te laat zyn zaak openen en zyn groente clandestien verkoopen, kryg ik de indruk dat niet de klanten van Berkhout, doch b.v. iemand die geen klant van Berkhout is, deze klachten lanceert.

Tenslotte kan ik U nòg verklaren, dat in de zaak van Berkhout eenige dagen van naby bekeken heb. Door my zyn zoo nu en dan personen, die de zaak van Berkhout verlieten, aangehouden en ondervraagd, met als resultaat, dat zy my alle verklaarden, dat zy de groente en het fruit, dat zy by Berkhout hadden gekocht, tegen den vastgestelden prys hadden betaald.

Amsterdam den 30 October 1942
De Controleur
J.P.N. Boon.
[Handtekening: J.P.N. Boon]

Den Heer Bedryfschef
der Centrale Markt.

[Paraaf: Grv] Dit rapport beschrijft een onderzoek naar mogelijke overtredingen van de distributiewetten tijdens de Duitse bezetting. Groentehandelaar Berkhout wordt beschuldigd van twee zaken:
1. Het te laat openen van zijn winkel (mogelijk om goederen achter te houden).
2. Clandestiene verkoop (zwarte handel) tegen prijzen die hoger liggen dan de officieel vastgestelde maximumprijzen.

Het onderzoek van controleur Boon is grondig: hij bezoekt de vermeende aangever (de familie Brugman) en een andere buurtbewoner met dezelfde achternaam. Beide vrouwen ontkennen de klacht te hebben ingediend en prijzen de winkelier juist om zijn eerlijkheid. Daarnaast heeft de controleur de winkel geobserveerd en willekeurige klanten op straat staande gehouden om hun aankopen en de betaalde prijs te controleren.

De conclusie van de controleur is dat de klachten ongegrond zijn en waarschijnlijk afkomstig zijn van een kwaadwillende derde (mogelijk een vorm van broodnijd of een persoonlijke vete), aangezien de werkelijke klanten tevreden zijn. In 1942 was de schaarste in Nederland groot en was bijna alles op de bon. De Centrale Markt in Amsterdam speelde een cruciale rol in de voedselvoorziening. Er was een streng toezichtstelsel om de zwarte markt in te dammen. Controleurs zoals Boon hadden verregaande bevoegdheden, waaronder het ondervragen van burgers op straat.

Het document illustreert de sfeer van wantrouwen en verklikking tijdens de bezettingsjaren. Het feit dat klachten telefonisch binnenkwamen en dat mensen valse namen gebruikten om winkeliers aan te geven, was destijds niet ongebruikelijk. Dit rapport vormt een bewijs van de administratieve nauwkeurigheid waarmee dergelijke (vaak valse) aangiften werden nagetrokken om de stabiliteit van het distributiesysteem te waarborgen.