Zakelijke correspondentie (brief) 2 juli 1941 N.V. Handelmaatschappij Adr. Koller & Van Os Het Marktwezen der Gemeente Amsterdam [Briefhoofd]
N.V. HANDELMAATSCHAPPIJ
ADR. KOLLER & VAN OS

AMSTERDAM
HEERENGRACHT 566
TELEFOON 36971-36972
POSTGIRO No. 72562
GEMEENTE GIRO K. 1057

ROTTERDAM
STATENWEG 151
TELEFOON No. 47865
INCASSO-BANK N.V., R'DAM
POSTGIRO No. 3597

's-GRAVENHAGE
HOOGEWAL 1
TELEFOON No. 113944
POSTGIRO No. 9316

[Handgeschreven linksboven]
No 17/5
M. 1941 4/7

[Adressering]
Het Marktwezen,
der Gemeente Amsterdam,
Jan van Galenstraat 14,
A m s t e r d a m -(W.)

[Datum en referentie]
Rotterdam, 2.7.1941.-
[Handgeschreven:] m. H. Muller

[Inhoud]
Mijne Heeren,

Betr: Stempelmachines.

Wij hebben het genoegen, U bijgaand een aantal proefstempelingen te zenden, welke wij op de ons ter beschikking gestelde betaalkaarten met de beide aan U te leveren "HASLER" stempelmachines hebben gemaakt, ten einde U in de gelegenheid te stellen, het effect van de roode, resp. blauwe stempelinkt op de verschillende cartonkleuren der betaalkaarten te kunnen beoordeelen. Voor de ontbrekende witte kleur hebben wij de afdrukken op een stukje wit papier gemaakt.

Wij hopen gaarne, dat het U aan de hand van deze proefstempelingen mogelijk zal zijn, uit de cartonkleuren eene keuze te doen voor de aan te maken betaalkaarten. Ten opzichte van de cartonkwaliteit adviseeren wij U gebruik te maken van carton, waarvan o.a. de lichtgele, resp. licht- en donkerblauwe betaalkaarten zijn gedrukt. De dikkere cartonkwaliteiten achten wij voor de stempelmachines minder geschikt.

De afmetingen van de betaalkaarten worden uit den aard der zaak bepaald door de grootte van het celluloid bescherm-étui en zullen wij daarmede bij de vakverdeeling rekening houden. Wij zullen U de gegevens hiervoor, aangepast aan de "viseur"-inrichting van de stempelmachines, zoo spoedig mogelijk doen toekomen en geven wij U nog in overweging, ons zoo mogelijk eenige monsters van het voor den aanmaak der betaalkaarten gekozen carton te willen toezenden.

Inmiddels teekenen wij,

hoogachtend:
N.V. Handelmij. ADR. KOLLER & VAN OS
[Onduidelijke handtekening]
Adj. Dir.

Bijlagen.

[Voetnoot]
ALLEENVERTEGENWOORDIGERS VOOR NEDERLAND VAN DE:
"CONTINENTAL" SCHRIJF-, TEL- EN BOEKHOUDMACHINES . "BRUNSVIGA" EN "ARCHIMEDES" REKENMACHINES
"HASLER" FRANKEER- EN STEMPELMACHINES Deze brief is een technisch-commercieel schrijven van de firma Koller & Van Os aan de Amsterdamse gemeentelijke dienst 'Het Marktwezen'. Het centrale thema is de optimalisatie van administratieve processen door middel van stempelmachines.

De correspondentie is opmerkelijk gedetailleerd over de materiaalkeuze: er wordt geadviseerd over de dikte en kleur van het karton voor betaalkaarten om een optimale leesbaarheid van de stempels (rood en blauw) te garanderen. Er is sprake van een "viseur"-inrichting (een vizier of kijker op de machine) en het gebruik van celluloid hoesjes. Dit wijst op een vroege vorm van mechanisatie in de financiële administratie van de marktgelden of distributie.

De toon is uiterst beleefd en formeel ("Mijne Heeren", "Inmiddels teekenen wij"), wat typerend is voor de zakelijke etiquette van die tijd. De datum van de brief, 2 juli 1941, plaatst het document midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het adres van de ontvanger, Jan van Galenstraat 14, is de locatie van de Centrale Markthal in Amsterdam.

Het Marktwezen hield toezicht op de handel en de inning van marktgelden. In oorlogstijd was deze dienst cruciaal voor de distributie van voedsel en goederen. De "betaalkaarten" waarover gesproken wordt, zouden gerelateerd kunnen zijn aan de inning van staanplaatsgelden of aan het toenemende systeem van bonkaarten en administratieve controle onder het bezettingsregime.

N.V. Koller & Van Os was een vooraanstaande importeur van kantoormachines. De genoemde merken (Continental, Brunsviga, Archimedes, Hasler) waren destijds de top van de Europese kantoortechnologie. Met name Hasler (Zwitserland) stond bekend om precisie-instrumenten voor frankering en tijdregistratie. Het feit dat er ondanks de oorlog nog gehandeld wordt in deze apparatuur, duidt op het voortbestaan van de civiele administratie en de voortdurende behoefte aan efficiënte registratiesystemen.