Dienstverslag / Rapport 25 juli 1939 W. Reyzwart (Marktbeambte/controleur) Rapport betreffende Alb. Cuypstraat

Den Heer Inspecteur
v/h Marktwezen
Alhier

M.H.!

Op Dinsdag 25 Juli '39 was ik belast nader toe te zien op de dagmarkt Alb. Cuypstraat in verband ernstige klacht van den Hr. van Maerkerken betreffende stelen in het gewicht op de vischmarkt.

Ik heb eenige steekproeven gehouden bij de standplaatshouders zoo ook bij plaatshouder No 141 P. Grootjes, deze had afgewogen vijf pond schol welke ik in het bijzijn van de koopster heb laten nameten en het bleek juist te zijn er was zelfs 1 ons meer, toen ik bij bovengenoemde Grootjes terug kwam vroeg hij mij op een zeer lage toon hoe is het nu waarop ik hem antwoordde dat hij niet zoo een groote mond tegen mij moest opzetten gaf hij mij onmiddellijk te kennen als volgt, dat zal ik weten als was je gat laxus me de commissaris dan nog niet, je bent nog al een mooie kerel als het niet over was had jij me wel een bekattering gegeven, en meer van dat fraai’s, aangenaam zou het mij zijn wanneer U deze man eens bij Uw ontbood en hem op zijn onwelvoeglijk optreden wees.

W Reyzwart Het document is een ambtelijk rapport over een incident op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam, kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. De kern van het verslag is een confrontatie tussen een marktcontroleur (Reyzwart) en een visboer (P. Grootjes).

Hoewel de controle uitwees dat de visboer eerlijk handelde — hij gaf zelfs een ons meer dan gevraagd — was de sfeer gespannen. De visboer reageerde agressief op de controle, waarschijnlijk uit frustratie over het wantrouwen van de autoriteiten. De taal die Grootjes bezigt ("als was je gat laxus", "bekattering") is typerend voor de Amsterdamse volkstaal uit die tijd. De controleur ervaart dit als "onwelvoeglijk optreden" en vraagt zijn superieur om de man formeel op het matje te roepen. De Albert Cuypmarkt was in 1939 al een drukbezochte en vitale plek voor de Amsterdamse voedselvoorziening. Toezicht op maten en gewichten was een kerntaak van het Marktwezen om consumenten te beschermen tegen fraude. In tijden van economische schaarste (de late jaren '30) waren klachten over "stelen in het gewicht" aan de orde van de dag.

Dit document biedt een inkijkje in de dagelijkse spanningen op de werkvloer van de markt: de constante strijd tussen de controlerende macht en de marktkooplieden, waarbij mondigheid en grof taalgebruik van de kooplieden vaak botsten met de gewenste autoriteit van de ambtenaren. De term "bekattering" (een flinke uitbrander) herinnert aan de informele, maar harde omgangsvormen in de Amsterdamse marktcencuur.