Getypt afschrift van ambtelijke correspondentie (doorslag). A f s c h r i f t -

No.46A/281/2 M.
No.259 L.M.1942.
Aan den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen.

Afd.M.M. 19 Augustus 1942.

Bijgaand anonime schrijven betreffende toestanden op de Visch-markt en het kantschrijven No.17361 d.d. 12 Augustus 1942 van het Gewestelijk Arbeidsbureau beleefd aangeboden met het verzoek dit verder te behandelen.
Naar ik van den Heer Sienurg van Marktwezen vernam heeft deze zaak reeds Uw aandacht.

De Leider van het Bureau tot Bestrijding van Maatschappelijke Misstan-den,
w.g. R. de Wilde.

Amsterdam, 30 Juli 1942.

Aanhet Gewestelijk Arbeidsbureau.
Weledele Heer adjunct Directeur Kameraad Schaaf.

Wij Kameradden brengen nogmaals een schrijven omgaande de wan-toestanden die bij ons op den Amsterdamsche Vischmarkt heersch over die niet erkende menschen, die verschenen al te werk werden gesteld voor Duitscland en die door vrienden en ken-nissen op slimmwem wijze geholpen zijn niet naar Duitschland te gaan. En toen reeds ook in het bezit zijn gekomen van toe-gangskaarten voor den Vischmarkt En nu ook nog probeeren om in aanmerking te komen voor een erkenning voor toewijzing van visch. En wij erkende vischhandelaren de dupe worden van die niet erkende menschen, zio is er op deze manier teveel volk gekomen, terwijl er al zoo bitter weinig visch wordt aange-voerd.
Wij hopen dan ook, dat UweEd. zdaar zoo spoedig mogelijk een einde aan zal maken.

Namens Oud vischhandelaren
Kameraad.

Gewestelijk Arbeidsbureau.

No.151 M.M.1942. A’dam, 12 Augustus 1942.

Bijgaand doe ik U toekomen een schrijven, dat volgens mijn meening tot Uwe competentie behoort.
coll.: De Directeur van het Gewestelijk Arbeidsbureau Amsterdam, voor dezen, w.g. Schaaf.

Aan den Leider van het Bureau voor Sociale misstanden, Stadhuis, A l h i e r .

De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch-en Schoonmaak, Bad-en Zwem-inrichtingen stelt deze in handen van den Heer Directeur van het Marktwezen om advies,

A'dam, 22 Augustus 1942. Dit document is een administratief dossier dat de route van een klacht (een "verklikking") door de bureaucratie van bezet Amsterdam laat zien.

1. De Klacht (30 juli 1942): Een groep die zich "Oud vischhandelaren" noemt, schrijft een anonieme brief aan het Gewestelijk Arbeidsbureau. Zij beklagen zich erover dat mensen die eigenlijk in Duitsland zouden moeten werken (de Arbeidseinsatz), via connecties de dans ontspringen en nu illegaal handel drijven op de vismarkt. Ze gebruiken de term "Kameraad", wat wijst op een nationaalsocialistische achtergrond of de wens om bij de autoriteiten in de gunst te komen.
2. De Doorsturing (12 augustus 1942): Het Arbeidsbureau (ondertekend door Schaaf) stuurt de klacht door naar het "Bureau voor Sociale misstanden" (een eufemisme voor de afdeling die toezag op 'asociaal' gedrag en naleving van regels).
3. De Behandeling (19 augustus 1942): R. de Wilde, leider van dat bureau, stuurt het door naar de Wethouder voor Levensmiddelen, waarbij hij opmerkt dat de heer Sienurg (Marktwezen) er al van weet.
4. Het Besluit (22 augustus 1942): De wethouder vraagt uiteindelijk officieel advies aan de Directeur van het Marktwezen.

Opvallend zijn de spelfouten in de oorspronkelijke anonieme brief (o.a. "Duitscland", "slimmwem", "zdaar") en de zeer specifieke portefeuille van de wethouder, die destijds ook over "Wasch- en Schoonmaak" ging. Het document dateert uit de zomer van 1942, een periode waarin de Duitse bezetter de druk op de Nederlandse arbeidsmarkt opvoerde om personeel voor de Duitse oorlogsindustrie te werven. Tegelijkertijd nam de schaarste aan voedsel (zoals vis) toe. Dit leidde tot een klimaat van achterdocht en denunciatie (verklikking). 'Erkende' handelaren zagen hun broodwinning bedreigd door nieuwkomers of 'onderduikers' die buiten het officiële distributiesysteem om probeerden te werken. De bureaucratische taal in het document verhult de bittere realiteit van die tijd: economische nood, dwangarbeid en de bereidheid van burgers om elkaar aan te geven bij de autoriteiten.