Handgeschreven verklaring of proces-verbaal betreffende de distributie van vis. Augustus 1942 (tijdens de Duitse bezetting). De tekst vermeldt ook historische data van 1896 (geboortejaar) en verbruikscijfers van 1938-1940. III.

geboren te Edam, d.d. 21 Mei 1896, Nat. Nederlander,
wonende te Volendam, Dijk 27 van beroep vischhandelaar.
Die gevraagde verklaarde Schilder vernoemde:
"Ja, ik heb gisteren mijn toewijping overgegeven aan
J. Tiemstra. Ik heb niets meer genomen, ik heb alleen gezegd
- als je het hebben wilt, hier ligt de visch met het briefje,
betaal het maar, dan kan je het meenemen.
Ik kan dergelijke grove visch van de fijne soorten
zooals grove tong en tarbot hier in een volksbuurt
niet kwijt, ik heb verleden week aan grove tong nog
fl 15.= verloren.
Ik wist niet dat het niet mocht, anders had ik het niet gedaan,
want het personeel van den afslag stond er nog bij toen ik
mijn toewijping aan Tiemstra overdeed.
Anders had ik ze niet genomen, of was de bel uitgegaan,
dan was ik er niet geweest en zouden ze zijn overgeslagen,
maar er was een tarbot bij van 3 1/2 kg om fl 21.60,
en die kan ik aan mijn klanten absoluut niet kwijt."

Ondergetekende merkt hierbij op dat:
1e Y Tiemstra van 11 t/m 17-8-42 nog om fl 2085.70 aan
Zeevisch uit IJmuiden betrok.
2e De opgave van verbruik Mei 1938-Mei 1940 van Zeevisch
door Tiemstra was fl. 73.732, 81.
3e Dat uit het afslagbriefje (hierneven) is gebleken dat in dit
geval enkel fijne visch, en nog wel groote kwaliteit is
toegewezen aan J Schilder, die een zaak drijvende in een
volksbuurt, deze niet kan verkoopen.
4e Tiemstra heeft een toewijzing hiervan, bijv. scharren,
die eerder in een zaak als van Schilder op hun plaats zouden zijn. Het document beschrijft een incident waarbij de Volendamse visboer Schilder een partij hem toegewezen vis illegaal heeft overgedragen aan een andere handelaar (Tiemstra). Schilder voert als verdediging aan dat de centrale toewijzing ('toewijping') geen rekening hield met de lokale vraag: hij kreeg dure vis (tarbot en grote tong) toegewezen die onverkoopbaar was in zijn winkel in een volksbuurt. Hij stelt dat hij hierdoor zelfs financiële verliezen leed.

De toevoeging van de inspecteur of opsporingsambtenaar in het tweede deel ondersteunt dit argument. Door verbruikscijfers en toewijzingen te vergelijken, toont de ambtenaar aan dat het distributiesysteem onlogisch werkt: de grote handelaar Tiemstra krijgt goedkope vis (scharren) die juist geschikt zou zijn voor de winkel van Schilder, terwijl Schilder opgezadeld wordt met luxe vis. Dit document is een typisch voorbeeld van de frictie die ontstond door het starre distributiesysteem tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Om de voedselvoorziening onder controle te houden, werkte de overheid met een systeem van toewijzingen op basis van historische verbruikscijfers.

In de praktijk leidde dit vaak tot wanverhoudingen tussen aanbod en lokale marktvraag. Vishandelaars probeerden deze tekortkomingen van de bureaucratie op te lossen door onderling partijen te ruilen of over te dragen, wat formeel verboden was en streng gecontroleerd werd. Het document illustreert hoe kleine zelfstandigen knel kwamen te zitten tussen economische overlevingsdrang en dwingende bezettingsregels. J. Schilder (vishandelaar in Volendam) en Y. Tiemstra (vishandelaar).