Zakelijke brief / Verzoekschrift. 27 augustus 1942. Firma J. Rienstra, Zee- en Riviervischhandel, Leidscheplein 10, Amsterdam. De Directeur van het Marktwezen, Jan van Galenstraat, Amsterdam. De transcriptie volgt de lay-out van het origineel. Handgeschreven teksten zijn cursief weergegeven.

[Linksboven, gedrukt:] Depôt J. Mieras-Adriaanse / Kreeftenparken / te Yerseke

[Rechtsboven, gedrukt:] Oester depôt / Dies - Bom - Yerseke.
[Handgeschreven in de hoek:] 9b

[Briefhoofd, gedrukt:]
ZEE- EN RIVIERVISCHHANDEL
FIRMA J. RIENSTRA
LEIDSCHEPLEIN 10 — AMSTERDAM-C.
GEVESTIGD SEDERT 1889 — GÉÉN FILIALEN
TELEFOONNUMMERS : 32984 - 32988
GEMEENTE GIRO R 292 — POSTGIRO 97831
BANKIER: NEDERL. MIDD. BANK

[Stempels links:] Nº 46a/561/1 M. 1942 [Handgeschreven:] 29/8

[Datumregel, getypt:] AMSTERDAM, 27 Augustus 1942.

Aan den Directeur v/h Marktwezen
Jan van Galenstraat
Amsterdam
[Handgeschreven paraaf ernaast:] m. v. d.

Weledele Heer,

Bij dezen verzoeken wij, de fa. J. Rienstra, Lange Leidschedwarsstraat 51 alhier, vergunning tot het doen bezorgen van zee- en riviervisch aan diverse instellingen, welke wij reeds sedert jaren tot onze vaste afnemers rekenen. De voornaamste van genoemde vaste clientele zijn :
Restaurant Lido, American Hotel, Park Hotel, Restaurant Stadt Schäncke, Restaurant Villa d'Este, Restaurant Kempinsky, Restaurant Dikker en Thijs, Restaurant De la Paix, Restaurant "De Smorre", American Lunchroom, Restaurant de Bijenkorf, Restaurant Astoria, Restaurant Polen, Restaurant De Roode Leeuw, Hotel Suisse, De demonstratie keuken van de G. E. B., en de Elisabeth Otter-Knolstichting. Ook leveren wij verschillende afdeelingen van de Duitsche Weermacht.

Hoogachtend

FA JAN RIENSTRA
[Handgeschreven handtekening:] J. Rienstra

[Handgeschreven kanttekeningen onder de getypte tekst:]

[Bovenaan, in grijs potlood:] tegen inwilliging van het verzoek van J Rienstra m. i. bestaat geen bezwaar.

[Midden, in blauwe inkt:] De fa. Drukker op de Minmarkt [Middenmarkt?] is ook toegestaan om verschillende instellingen te bedienen.

[Linksonder, in rood potlood en pen:]
Aan Directeur
Hr. v. Meurs
voor bespreking
Zaterdagmorgen 3/10
HD

[Rechtsonder, in blauwe/zwarte inkt:]
18-9-42
d d heer
Conclusie:
afwijzen
[Handtekening/paraaf:] M De Boer?
Inspecteur
[Kleine paraaf eronder]

[Helemaal rechtsonder in rood potlood:] 46a/561/2

*** Dit document illustreert de bureaucratische werkelijkheid van een Amsterdams bedrijf tijdens de bezettingsjaren.

1. De Aanvraag: De Firma Rienstra vraagt een vergunning aan om vis te mogen bezorgen. Vanwege de oorlogsomstandigheden en schaarste was het vrije transport en de handel van goederen strikt aan banden gelegd door de afdeling Marktwezen.
2. Klantenkring: De lijst met restaurants is een 'who's who' van de chique Amsterdamse horeca in die tijd (Lido, Dikker & Thijs, American Hotel). Opvallend is de vermelding van de "Stadt Schäncke" en "Restaurant Kempinsky", zaken die tijdens de oorlog bekend stonden als ontmoetingsplaatsen voor Duitsers en collaborateurs.
3. Strategisch argument: Rienstra voert expliciet aan dat zij leveren aan de "Duitsche Weermacht". Dit was in 1942 een gangbare tactiek van ondernemers om prioriteit of gunsten te verkrijgen bij de overheid door aan te tonen dat hun bedrijfsvoering het belang van de bezetter diende.
4. Besluitvorming: De handgeschreven notities tonen de interne afhandeling. Hoewel een ambtenaar aanvankelijk "geen bezwaar" ziet en een ander wijst op een precedent (de firma Drukker), luidt de uiteindelijke conclusie op 18 september 1942 hard: "afwijzen". De reden hiervoor wordt niet vermeld, maar het duidt op een strenger wordend distributiebeleid. In augustus 1942 was de Duitse bezetting in Nederland volledig verhard. De Jodenvervolging was in een dodelijke fase beland (de deportaties vanuit Amsterdam waren in volle gang) en de economie stond nagenoeg volledig in dienst van de Duitse oorlogsmachine.

Het Marktwezen speelde een centrale rol in de voedselvoorziening en distributie in Amsterdam. Voor elke vorm van transport of handel buiten de standaard rantsoenering om was een speciale vergunning nodig. De afwijzing van dit verzoek, ondanks de leveranties aan de Wehrmacht en de status van de klanten, toont aan dat de autoriteiten (vaak NSB-georiënteerd in het Amsterdamse bestuur van die tijd) de controle over de schaarse middelen volledig in eigen hand wilden houden. De vishandel, die afhankelijk was van de aanvoer uit plaatsen als Yerseke (zoals het briefhoofd vermeldt), had het extra zwaar door mijnenvelden op zee en brandstoftekorten. J. Mieras J. Rienstra Marktwezen NSB Wehrmacht