Ambtelijke brief/memorandum. 6 oktober 1942. [Linksboven:] 46B/3/1 M.
[Middenboven, handgeschreven:] H Van Meurs / Jmp [?] / Verzonden 7/10
[Rechtsboven:] VD/HB.

[Links:]
1.
Vischregeling:
1. verdeeling van gerookte visch.
2. Verbod verkoop op standplaatsen.

[Rechts:]
6 October 1942.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
Alhier.

Hiermede hebben wij de eer U te berichten, dat als gevolg van het vaststellen van maximumprijzen of - winstmarges voor gerookte visch, sprot, bliek, pos e.d., deze vischsoorten slechts via de Gemeentelijke Vischmarkt te Amsterdam mogen worden aangevoerd, alwaar ze onder de daarvoor in aanmerking komende kleinhandelaren moeten worden verdeeld. In verband hiermede heeft de Verdeelingscommissie na ampele discussie de volgende basis voor de verdeeling van deze artikelen vastgesteld.

Bij de ontworpen regeling wordt van het principe uitgegaan, dat deze vischsoorten worden toegewezen aan de kooplieden, die hiermede ook verleden jaar handel hebben gedreven. Dat zijn in de eerste plaats de zoogenaamde visch- en fruitzaken en de winkeliers in visch. Hoewel ook een aantal straathandelaren in deze artikelen heeft gehandeld, acht de verdeelingscommissie het, gelet op den te verwachten geringen aanvoer van genoemde artikelen ongewenscht om deze handelaren een toewijzing te geven. Naar het oordeel der commissie is hier te minder bezwaar tegen, daar deze kooplieden met mosselen hun brood kunnen verdienen. De Verdeelingscommissie wenscht echter een uitzondering te maken voor die straathandelaren in versche visch, die een standplaatsvergunning hebben, speciaal voor gerookte visch. Verder acht de Commissie het gewenscht om aan de rookers van aal (dat zijn kooplieden, die een toewijzing natte aal ontvangen en deze zelf rooken om de aal daarna gerookt op hun verkoopplaats te verkoopen) voor de verdeeling van gerookte visch in aanmerking te doen komen. Hoewel zij deze visch in vroegere jaren vrijwel niet verkochten, moge in de omstandigheid, dat zij thans de op de verdeeling aangevoerde zoetwatervisch niet mogen rooken een reden gelegen liggen om tot dezen maatregel te besluiten, waarmede broodeloosheid voor deze menschen wordt voorkomen.

In bijlage dezes leggen wij over de terzake door de Verdeelingscommissie opgestelde voorloopige verdeelingslijst voor gerookte visch; het is niet onmogelijk, dat Dit document is een ambtelijk voorstel betreffende de distributie van gerookte vis tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Door de schaarste en de invoering van maximumprijzen (prijsbeheersing) moest de handel strak gereguleerd worden.

De kernpunten van het beleid zijn:
1. Centralisatie: Alle gerookte vis (zoals sprot en bliek) moet via de Gemeentelijke Vischmarkt van Amsterdam lopen om illegale handel ("zwarte handel") te voorkomen.
2. Selectieve Toewijzing: Alleen handelaren die het jaar ervoor (1941) ook al in deze producten handelden, krijgen een toewijzing.
3. Sociale Correctie: Er wordt een hardheidsclausule voorgesteld voor straathandelaren met een vaste standplaats en voor palingrokers ("rookers van aal"). Omdat zij door andere beperkingen (verbod op het roken van bepaalde zoetwatervis) hun inkomsten dreigen te verliezen, worden zij toch toegelaten tot de verdeling om "broodeloosheid" (werkloosheid/armoede) te voorkomen. Het document dateert van oktober 1942, een periode waarin de voedselvoorziening in het bezette Nederland steeds problematischer werd. De distributie van goederen werd geleid door het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd, waarbij lokale wethouders en commissies de uitvoering regelden.

De tekst illustreert de verschuiving van een vrije markt naar een geleide economie. Opvallend is de gedetailleerde aandacht voor specifieke groepen kleine zelfstandigen (palingrokers en standplaatshouders), wat aantoont dat de lokale overheid probeerde de sociale vrede te bewaren door te voorkomen dat specifieke groepen handelaren volledig zonder inkomsten kwamen te zitten terwijl de schaarste toenam. De genoemde vissoorten (sprot, bliek, pos) waren indertijd volksvoedsel en cruciaal voor de eiwitvoorziening van de Amsterdamse bevolking.