Ambtelijk rapport betreffende fraude met distributiebonnen. 11 maart 1942. R A P P O R T

Op Donderdag 26 Februari 1942 heeft I.Hakker,personeel in dienst bij de Combinatie van grossiers in grove groenten,wonende Tugakaweg 97 alhier,aan kooper L.Blom,wonende Woonschip 2124,ligplaats Oostzanergat, een bon verkocht voor $f$ 10,op welke bon twee colli savoye kool kon worden verstrekt.Deze bon heeft Blom op dienzelfden dag aan Hakker ingeleverd en hiervoor de twee colli savoye kool ontvangen.Hakker bevond zich op dien dag,belast met het in ontvangst nemen der bonnen voor kool,bij de wagon waaruit afgifte plaats vond waardoor het hem mogelijk was geweest een reeds door hem ontvangen bon aan kooper Blom te verkoopen.Terzake van dit feit,is Hakker terstond door de Combinatie ontslagen.Hoewel men van dit geval geen aangifte wenschte te doen,wilde men toch,dat Blom door Marktwezen zal worden gestraft. Door het bestuur van de winkeliersvereeniging "Centraal Belang",is het groenteboekje van Blom voorloopig ingehouden.Dit boekje bevindt zich op het kantoor van Centraal Belang.Blom door mij,rapporteur, gehoord,erkende de feiten zooals hierboven vermeld.Toegangskaart voor de Centrale Markt van Blom gaat hierbij.

Amsterdam 11 Maart 1942
Controleur,
[Handtekening: S. Elthing]

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.

[Handgeschreven kanttekeningen links onderaan:]
I. Hakker
14 dagn uitsluiting
verder voor onbepaalden tijd
p.v.b bepaalt aangifte
al of niet

[Handgeschreven kanttekening rechts in rode cirkel:]
Blom pro...
14 dagn ontzegging
wegens heling
PH/ho/2 11
12/3/42 HR Dit rapport documenteert een geval van kleinschalige fraude en handel in distributiebonnen tijdens de Duitse bezetting.

De toedracht:
I. Hakker, werkzaam bij een groothandelsorganisatie, misbruikte zijn controlerende functie bij een distributiewagon. Hij verkocht een reeds gebruikte/ingeleverde bon voor 10 gulden aan L. Blom. Met deze illegale bon kon Blom vervolgens twee eenheden ('colli') savooiekool afhalen.

De sancties:
* Hakker: Werd direct ontslagen. Uit de handgeschreven notities blijkt dat hij bovendien voor 14 dagen werd uitgesloten van de markt, mogelijk gevolgd door een uitsluiting voor onbepaalde tijd.
* Blom: Zijn 'groenteboekje' (distributiestamkaart) en marktpas werden ingenomen. Hij kreeg een marktontzegging van 14 dagen op grond van 'heling' (het kopen van een wederrechtelijk verkregen bon).

Opvallend is dat de werkgever ("de Combinatie") geen strafrechtelijke aangifte wilde doen, maar wel aandrong op disciplinaire maatregelen via de marktorganisatie. Dit duidt op een poging om zaken intern of tuchtrechtelijk af te handelen zonder direct de (Duitse) politie in te schakelen. Distributiesysteem:
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Nederland volledig afhankelijk van distributie. Voedselbonnen waren van levensbelang en fraude ermee werd streng bestraft. De 'zwarte handel' in bonnen was echter wijdverspreid door de toenemende schaarste.

Locaties en demografie:
De 'Tugakaweg' (nu Tugelaweg) lag in de Transvaalbuurt in Amsterdam-Oost. Dit was een wijk met veel Joodse inwoners. Gezien de datum (maart 1942) en de strenger wordende anti-Joodse maatregelen, kon een ontslag en een geregistreerd vergrijp voor iemand in deze wijk (zoals I. Hakker) zeer ernstige gevolgen hebben voorbij de directe werkgerelateerde straf.

Marktwezen:
De Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat was het logistieke hart van de Amsterdamse voedselvoorziening. Het 'Marktwezen' fungeerde hier als een streng controlerend orgaan dat toezag op de eerlijke verdeling van schaarse goederen onder toezicht van de bezettingsautoriteiten. I. Hakker L. Blom S. Elthing Marktwezen Politie