Officieel rapport / Proces-verbaal van het Marktwezen. 29 april 1942 (betreft incident op 28 april 1942). Nº 77/32/1 M. 1942 30/4

R A P P O R T

A.de Bood, wonende Hoofdweg 141 alhier, verklaarde mij heden morgen het volgende: "Op Dinsdag 28 April 1942 omstreeks 6.30 uur n.m. bevond ik mij op het terrein van de Centrale Markt ter hoogte van Pier D., toen ik zag dat een mij van aanzien bekende jongeman, van een partij ledige kisten welke aan de achterzijde van pakhuis D.3 stond, een gedeelte afnam, deze op een handkar laadde en zich vervolgens met deze handkar verwijderde naar pier C van de Centrale Markt. Nadat de persoon die de kisten had weggenomen de handkar aan de achterzijde van pakhuis C.7 had neergezet, verliet hij de Centrale Markt. Heden morgen ben ik naar pier C gegaan en zag daar de handkar nog staan. Naar ik veronderstel, zal de jongeman die de kisten heeft weggenomen deze willen inleveren bij Barend van Dijk op Pier C."

Naar aanleiding van deze mededeeling heb ik, rapporteur, bedoelde handkar onder bewaking genomen en verscheen daarbij om circa 7.20 uur v.m een mij van aanzien bekend persoon die mij later desgevraagd opgaf te zijn genaamd: PIETER DE MAAIJER, geboren te Duivendrecht 20 Februari 1920, personeel bij kooper R.v.d.Poel en wonende Ger: Schaepstraat 8 alhier. Ik, rapporteur, zag, dat Maaijer zich met de bedoelde handkar naar de schuit van Baren van Dijk begaf bij wien hij 18 kisten, voor een gedeelte afkomstig van de veiling te Rijnsburg en Noordwijkerhout, inleverde. Bood die zich daar eveneens bevond herkende de Maaijer als dezelfde die de kisten de avond te voren had weggenomen. De Maaijer hierover door mij gehoord, erkende hetgeen door Bood was verklaard. Voorts, dat hij de kisten had weggenomen omdat hij als kostwinner in finantieele moeilijkheden verkeerde. Zooals ik later inderdaad van zijn baas, van der Poel, vernam, is de vader van Maaijer eenige maanden geleden overleden, terwijl zijn moeder ziekelijk is. Van der Poel verklaarde mij nog, dat hij nooit eenige laste met den Maaijer heeft gehad, doch deze zich in de twee en een half jaar dat hij bij van der Poel in dienst is als een goeden knecht had doen kennen.

Bij onderzoek is mij, rapporteur, gebleken, dat de kisten het eigendom waren van grossier Heemskerk, huurder van pakhuis D.3. Deze wilde van dit geval geen aangifte doen. Toegangskaart voor de Centrale Markt van de Maaijer gaat hierbij.

Amsterdam 29 April 1942
Controleur,
[Signatuur: S. Elthing]

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.

[Handgeschreven aantekeningen onderaan:]
14 dagn voorstel Bm
30-4-42 [Paraaf]
77/32/2 M
30/4/42 [Paraaf]
77/32/3 af/ W.L.M
4/5/42 [Paraaf]

--- Dit document is een intern rapport van de controledienst van de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. Het verslaat een kleine diefstal of onrechtmatige toe-eigening van 18 lege veilingkisten door de 22-jarige Pieter de Maaijer.

Opvallend is de menselijke toon van de rapporteur (de controleur Elthing). Hoewel er sprake is van een strafbaar feit, wordt er uitgebreid context gegeven over de persoonlijke omstandigheden van de dader: hij is de enige kostwinner, zijn vader is recent overleden en zijn moeder is ziek. Zijn werkgever spreekt lovend over hem ("goeden knecht"). De eigenaar van de kisten, grossier Heemskerk, weigert aangifte te doen, wat suggereert dat men de jongeman niet de vernieling in wilde helpen in een tijd waarin straffen (zeker onder het bezettingsregime) zwaar konden uitvallen.

De handgeschreven aantekeningen wijzen op de administratieve afwikkeling. "14 dagn voorstel Bm" duidt waarschijnlijk op een voorstel aan de Bedrijfsmanager om de toegangskaart van De Maaijer voor 14 dagen in te trekken als disciplinaire maatregel.

--- De Centrale Markt in Amsterdam (geopend in 1934) was tijdens de Tweede Wereldoorlog het logistieke hart van de voedselvoorziening in de stad. Vanwege de schaarste en de rantsoenering was toezicht op alles wat er gebeurde op het terrein extreem streng. Lege kisten hadden in deze periode waarde, zowel voor hergebruik in de handel als (soms) voor brandhout.

Dergelijke rapporten geven een inkijkje in de "kleine criminaliteit" gedreven door armoede tijdens de oorlogsjaren. De Maaijer probeerde de kisten waarschijnlijk in te leveren voor statiegeld bij een andere handelaar (Barend van Dijk) om zo zijn inkomen aan te vullen. De bereidheid van de bestolen partij om geen aangifte te doen, getuigt van een zekere solidariteit of begrip voor de penibele situatie van de Amsterdamse arbeidersklasse in 1942. A. de Bood Heemskerk (Grossier) R. v.d. Poel S. Elthing Marktwezen