Politie- of inspectierapport (Rapport van de controleur van het Marktwezen). B. Felthuis (Controleur). [Stempel/Kenmerk linksboven:]
Nº 77/75/1

[Stempel/Kenmerk middenboven:]
M. 1942 22/9

[Titel:]
R A P P O R T

[Inhoud:]
Op 7 September 1942, is mij, ondergeteekende, controleur B. Felthuis, door kooper M.H. Op den Brouw, wonende en zaakhoudende in perceel Barentszstraat 33 huis alhier aangifte gedaan, dat hij op 20 Augustus 1942 zou zijn bestolen voor een mud aardappelen, welke diefstal zou zijn gepleegd door G.F.R. Knemeijer, wonende Willem de Zwijgerlaan 209, expediteur en door H. Spruyt, wonende Egelantiersgracht 27 1, beiden in dienst van de aardappelengrossier Helms. Bij onderzoek is mij het volgende gebleken. Beide expediteurs moesten voor de A.C. op 20 Augustus 1942 38 mud aardappelen bezorgen bij Op den Brouw. Deze aardappelen hebben zij in de winkel van Op den Brouw gestort en de ledige zakken op straat neergelegd. Nadat zij hiermede klaar waren hebben zij Op den Brouw de ledige zakken laten tellen en toen hem dit in orde bleek, heeft hij het bewijs van ontvangst van de A.C. geteekend. Nadat beide personen met de paard en wagen vertrokken waren, werd door Mej: W. Scholing-Dekker, bewoonster van perceel Barentszstraat 35 11 en door A. Jansen, wonende Barentszstraat 27 alhier, medegedeeld, dat zij beiden hadden gezien, dat de expediteurs tijdens het lossen van de aardappelen elk een ledige zak van den wagen hadden genomen en deze bij de stapel reeds geledigde zakken hadden gevoegd.

Knemeijer en Spruyt hierover door mij gehoord, verklaarden dat het niet onmogelijk is, dat zij elk een ledige zak bij de stapel hadden gedaan, doch beweerden tevens, dat indien zij een stukkende zak treffen waarin zij aardappelen hebben vervoerd, deze terstond wordt verwisseld voor een goede zak welke zij meestal wel op den wagen hebben. Naar hun oordeel hebben de getuigen waarschijnlijk wel gezien dat zij een zak van den wagen hadden afgenomen, doch niet dat zij er een stukkende zak voor hadden terug gelegd. Knemeijer verklaarde voorts nog, dat hij na bij den Op den Brouw te hebben gelost, nog een zak aardappelen heeft bezorgd bij W. Nolte, hoefsmid, gevestigd Brouwersgracht 32. Dat heeft hij gedaan in opdracht van den boekhouder van Helms. Bovendien had hij nog een half mud aardappelen op zijn wagen hetwelk als bijvoeding bestemd was voor het paard van Helms. Deze twee zakken aardappelen zou Knemeijer hebben geladen op de Centrale Markt, nadat hij bij de A.C. eerst de partij van 38 mud voor Op den Brouw had ontvangen. De boekhouder van Helms genaamd W. Harkamp, wonende Haarlemmerweg 183, bevestigde hetgeen door Knemeijer was verklaard. Genoemde hoefsmid Nolte verklaarde inderdaad eenige weken geleden van de grossier Helms een half mud aardappelen te hebben ontvangen. Op den Brouw wil het hierbij echter niet laten en wenscht, dat deze zaak den Rechter zal worden voorgelegd. Gezien de besliste verklaring van de getuigen Scholing-Dekker en Jansen, bestaat hiertoe mijns inziens wel aanleiding en zal derhalve door mij proces verbaal worden opgemaakt.

[Handgeschreven kanttekeningen links:]
Gez. [Initialen]
Spoed!

[Handgeschreven tekst onderaan:]
Onderzoek welk recht Nolte had op de hem geleverde 1/2 m. aardappelen. Het is blijkbaar levering buiten de distributie om. [Handtekening/Initialen]
Idem naar gebruik van aardappelen als "bijvoeding" voor het paard.

[Voorgedrukte/getypte afsluiting:]
Amsterdam 16 September 1942
Controleur,

Den Heer Bedrijfschef van het Marktwezen.

[Handtekening:]
[B. Felthuis]

[Handgeschreven slotnotitie:]
Rapport terzijde
23 Sept. 42
[Initialen] * Kern van het incident: Een aardappelhandelaar (Op den Brouw) beschuldigt twee bezorgers (Knemeijer en Spruyt) van de diefstal van één mud aardappelen (ca. 70 kg) tijdens een levering van 38 mud.
* Bewijs: Twee getuigen verklaren dat de bezorgers lege zakken van de wagen pakten en bij de stapel getelde zakken legden, waardoor het leek alsof alle aardappelen gestort waren, terwijl er feitelijk één zak vol op de wagen bleef.
* Verweer: De bezorgers claimen dat zij slechts stukkende zakken hebben omgewisseld. Ze verklaren tevens dat andere aardappelen op de wagen bedoeld waren voor een hoefsmid (op last van de boekhouder) en als paardenvoer.
* Conclusie controleur: Ondanks de verklaringen van de tegenpartij vindt de controleur de getuigenverklaringen overtuigend genoeg om een proces-verbaal op te maken.
* Handgeschreven opmerkingen: De superieur van de controleur merkt op dat er vermoedelijk sprake is van "levering buiten de distributie om" (zwarte handel), zowel wat betreft de levering aan de hoefsmid als het gebruik van aardappelen als paardenvoer. Dit document stamt uit september 1942, tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Voedselvoorziening was strikt gereguleerd via het distributiestelsel. Diefstal van schaarse goederen zoals aardappelen, of het verhandelen ervan buiten de officiële kanalen om ("zwarte handel"), werd streng bestraft. De "Centrale Markt" in Amsterdam was het zenuwcentrum voor de voedseldistributie. De term "A.C." in de tekst verwijst naar de Aardappel Centrale, de instantie die verantwoordelijk was voor de distributie van aardappelen. De handgeschreven notitie "buiten de distributie om" wijst op een economisch delict, wat in oorlogstijd zeer ernstig werd opgenomen.