Proces-verbaal van de Economische Controledienst (ECD). 15 september 1942 (betreft onderzoek op 20 augustus 1942). (De onderstaande tekst is de gecorrigeerde weergave van de gespiegelde getypte tekst)

Drobbel [handgeschreven]

Op 2 September 1942, is mij, ondergeteekende, L. Druijff, Controleur bij de Economische Controledienst, wonende te Den Haag, door den Inspecteur van genoemden Dienst, den Heer J. van der Hoeven, medegedeeld, dat op 20 Augustus 1942 door hem een onderzoek was ingesteld in de winkels van de firma Gebroeders Werkman, gevestigd te Amsterdam, waarbij het navolgende was gebleken:

In de winkels van de firma Gebroeders Werkman, gevestigd te Amsterdam aan de Reguliersbreestraat 36, de Leidschestraat 52 en de Kalverstraat 208, werd geconstateerd dat de prijzen van de goederen, welke in de etalages waren uitgestald, niet waren vermeld.

Uit een door de expediteurs Holtslag en de Krijger ingesteld onderzoek is gebleken, dat de directie van de firma Gebroeders Werkman aan het personeel opdracht had gegeven om bij een eventueele contrôle door de Economische Controledienst, de prijskaarten van de goederen in de etalage te verwijderen, teneinde te voorkomen dat zou kunnen worden nagegaan of de prijzen van de goederen al dan niet te hoog waren.

In het magazijn van de firma Gebroeders Werkman aan de Reguliersbreestraat 36 te Amsterdam werd een japon gecontroleerd, welke was geprijsd op f 22.50, terwijl deze japon blijkens de bij de firma Gebroeders Werkman aanwezige inkoopfactuur van de firma Gebroeders Simons te Amsterdam was ingekocht voor f 12.50.

Gezien het vorenstaande hebben de directieleden van de firma Gebroeders Werkman de bepalingen van het Prijsbeheersingsbesluit 1941 overtreden.

Van het vorenstaande heb ik dit proces-verbaal opgemaakt, hetgeen ik heb gesloten te Amsterdam, op den 15 September 1942.

De Controleur,
[onleesbare signatuur]

Amsterdam, 15 September 1942
Controleur

Ten laste van Gebroeders Werkman. Dit document is een officieel verslag van een economisch delict tijdens de Duitse bezetting. De firma Gebroeders Werkman, een bekende modeketen in Amsterdam, wordt beschuldigd van twee overtredingen:
1. Prijsaanduiding: Het opzettelijk niet tonen van prijzen in de etalages van hun winkels in de Reguliersbreestraat, Leidschestraat en Kalverstraat.
2. Prijsopdrijving (Woeker): Er is concreet bewijs gevonden van een japon die met een winstmarge van 80% werd verkocht (inkoop f 12,50, verkoop f 22,50), wat een overtreding vormde van het Prijsbeheersingsbesluit 1941.

Zeer opmerkelijk is de verklaring dat het personeel een staande instructie had om bij een inval van de ECD direct de prijskaartjes weg te halen ("verwijderen"). Dit wijst op een georganiseerde poging om de prijscontroles te omzeilen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog heerste er in Nederland grote schaarste aan textiel. Om inflatie en zwarte handel te bestrijden, hanteerde de bezetter via de Nederlandse Economische Controledienst (ECD) een streng prijzenbeleid. Winkeliers waren verplicht prijzen duidelijk te tonen en mochten slechts beperkte marges rekenen.

Overtredingen van het Prijsbeheersingsbesluit werden zwaar gestraft met hoge boetes, bedrijfssluiting of zelfs deportatie van de eigenaren. De firma Gebroeders Werkman was een prominente naam in de Amsterdamse modewereld; dergelijke processen-verbaal waren bedoeld om ook grote ondernemers tot de orde te roepen en een voorbeeld te stellen. De handgeschreven naam "Drobbel" bovenaan verwijst vermoedelijk naar de behandelend ambtenaar of de officier van justitie die de zaak onder zich had. L. Druijff Ten laste (Controleur)