Rapport van de Centrale Markt Amsterdam. 22 september 1942 (betreft gebeurtenissen op 11, 12 en 15 september 1942). Nº 77/26/1 M. 1942 [stempel: 22/9]

R a p p o r t .

Op Dinsdag 15 September 1942 omstreeks 8 uur v.m. deelde de my bekende kooper H. T w i n t my mede, dat zyn knecht genaamd Verbruggen op Zaterdag 12 September 1942 by den grossier C. van Klaveren in de Hal 10 ledige kisten afkomstig van de Nederlandsche Veiling had ingeleverd. Deze kisten waren niet van my en ik verzoek U een onderzoek te willen instellen.
Omstreeks 8.15 uur hield ik rapporteur een jongeman staande, die my opgaf te zyn genaamd Gerardus Leendert Johannes Verbruggen, geboren te Amsterdam den 12 Juli 1926, groentebezorger en wonende Anemoonstraat 33 Hs., Amsterdam Noord. Hy verklaarde my het volgende:
"Toen ik Zaterdagmorgen omstreeks 10 uur op pier G. kwam om groente voor myn patroon te laden, werd ik daar door een jongen aangesproken. Deze jongen vroeg my of ik 10 ledige kisten van hem wilde koopen. Hy vroeg eerst Fl. 1.- per suk, doch later hem ik ze van hem gekocht voor Fl. 0.50 per stuk. Ik heb dus voor 10 kisten Fl. 5.- betaald. Voornoemde kisten heb ik op naam van myn patroon by C. van Klaveren in de Hal ingeleverd. Daar myn patroon nog meest afrekenen heeft van Klaveren my niet uitbetaald, doch zou dit aan myn patroon doen. Daar myn patroon aan van Klaveren mededeelde, dat dit geen kisten van hem waren, heeft van Klaveren niet uitbetaald."

Op aanwyzing van Verbruggen hield ik rapporteur op pier F. van de Centrale Markt een jongen staande, die desgevraagd opgaf genaamd te zyn: Johannes Casper Meyer, geboren te Amsterdam den 18 Mei 1926, metaalbewerker en wonende Tasmanstraat 87 II links te Amsterdam. Hy verklaarde als volgt:
"Op vrydag den 11 September 1942 omstreeks 12 uur ontmoette ik op de brug in de Jan van Galenstraat een jongen van omstreeks 17 of 18 jaar. Hy bood my 10 ledige kisten te koop aan. Eerst vroeg hy Fl. 1.-- per stuk, doch ik kocht ze van hem voor Fl. 0.30 per stuk. Ik heb een handkar van het terrein van de Centrale Markt gehaald, daar de kisten op geladen en ze voorloopig neergezet achter de Ned. Veiling. Zaterdag 12 September 1942 heb ik ze voor het pakhuis van grossier Leegwater F. 5 geplaatst en ze aan deze jongen (ik rapporteur vertoon aan Meyer, Verbruggen) verkocht voor F. 0.50 per stuk. Aangezien deze jongen nog geen geld ontvangen had, heb ik nog niets ontvangen. Ik kan U niet mededeelen wie de jongen is waar ik de kisten van heb gekocht, doch ingeval ik hem zie, zal ik U hem aanwyzen."

Verbruggen, die een toegangskaart voor de Centrale Markt had, is door zyn patroon [doorgehaald: XXX], genaamt Twint om deze handelwyze ontslagen. Zyn kaart wordt by dit rapport gevoegd.
Meyer was niet in het bezit van een toegangskaart voor de Centrale Markt. Deze zou een dezer dagen door A. Leegwater worden aangevraagd, doch dat gaat nu niet door.
De kisten zyyn door van Klaveren by de Nederlandsche Veiling ingeleverd en hy heeft hiervoor Fl. 10.- ontvangen. Daar er geen benadeelde is, kan er geen Proces Verbaal worden opgemaakt.

Amsterdam den 22 September 1942
De Controleur,
[handtekening: J.P.N. Boon]

[Links onderaan handgeschreven aantekeningen:]
77/26/2
[Paraaf]
Den Heer Bedryfs chef
Centrale Markt.

[In rood potlood/krijt dwars over de tekst:]
Verbruggen
14 dagen + voordeel

[Rechts onderaan handgeschreven:]
Z.O.Z. Kaarten kantoor noteren Dit rapport beschrijft een incident van kleine handel/zwendel met lege veilingkisten (emballage) op het terrein van de Centrale Markt in Amsterdam. De kern van de zaak is de keten van doorverkoop:
1. Een onbekende jongen verkoopt 10 kisten aan de 16-jarige Meyer voor Fl. 0,30 per stuk (totaal Fl. 3,00).
2. Meyer verkoopt deze kisten door aan de 16-jarige Verbruggen voor Fl. 0,50 per stuk (totaal Fl. 5,00).
3. Verbruggen levert de kisten in bij grossier Van Klaveren onder de naam van zijn werkgever Twint, in de hoop het statiegeld (Fl. 1,00 per stuk, totaal Fl. 10,00) te innen.

De fraude komt aan het licht omdat de patroon (Twint) eerlijk aangeeft dat de kisten niet van hem zijn. Hoewel er technisch gezien sprake is van onrechtmatige handel, wordt er geen proces-verbaal opgemaakt omdat de kisten uiteindelijk op de juiste plek (de Nederlandsche Veiling) terechtkomen en het volledige bedrag (Fl. 10,00) is geretourneerd. De administratieve sancties zijn echter streng: Verbruggen wordt ontslagen en verliest zijn marktkaart, en voor Meyer wordt de kaartaanvraag geblokkeerd. Het document dateert uit september 1942, midden in de Tweede Wereldoorlog. Hoewel de bezetting niet expliciet wordt genoemd, weerspiegelt het rapport de strikte controle op goederenstromen en marktregels in die tijd. De Centrale Markt (nu het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) was een cruciale schakel in de voedselvoorziening.

In een tijd van schaarste was emballage (zoals houten kisten) waardevol. Het bedrag van Fl. 10,00 voor tien kisten was in 1942 een aanzienlijk bedrag voor een tiener (ter vergelijking: een arbeider verdiende toen vaak tussen de 20 en 30 gulden per week). De aantekening "14 dagen + voordeel" in rood potlood suggereert mogelijk een interne strafmaat of een opschorting van rechten voor een bepaalde periode. De opmerking "Z.O.Z." (Zie Ommezijde) duidt erop dat er op de achterkant van het originele document mogelijk nog meer informatie staat. * H. Twint (werkgever/patroon)